Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Тĕвик-тĕвик тăмана

Каç шăплăхне юратать,

Тĕвиклетсе пĕр кана

Ăна хăех йăлт пăсать.

Çывăрасчĕ лăпланса

Шуçăм çути киличчен,

Кайăксенчен уйрăлса

Пĕччен вĕçсе çӳриччен.

Тĕвик-тĕвик тăмана

Тавçăрасшăн мар çакна.

Тĕвиклетет ав каллех,

Тĕвиклетет çĕрĕпех.

I

— Ну, мĕн пăхса тăратăр ман çине? Эп чармастăп. Яра парăр. Çул уçă! Пуçланă ĕçе пĕтермеллех ĕнтĕ, — терĕ Виктор Андреевич, кĕпĕрленсе тăнă çынсене тинкерсе. Вăл йӳле янă кĕрĕк пиншакне тӳмелерĕ, аллинчи çăм алсишне алси ăшне тăхăнтартрĕ.

— Хĕрĕх градус сивĕре тĕрме çыннисене те ĕçлеттермеççĕ. Пире мĕн, принут панă-им? Ăшăтсан та касса пĕтерĕпĕр-ха, — тавăрчĕ Семен Петрович.

Çук, ку сăмахсем çителĕксĕр пек туйăнчĕç Семен Петровича, вăл хăй шухăшне ытти сăлтавсемпе çирĕплетме тăрăшрĕ:

— Юрать санăн арăму лаша пек старав та… Килте ĕçлеме аçу та пур. Сана мĕн, Вихтăр, эс хĕлĕпех вăрманта пурăнма пултаратăн. Манăн арăм килте вилес пек выртать пулсан, кунта ал çупсах юлас-и?

Семен Петрович (вăл пĕр çулталăк еннех колхоз председателĕ те пулнă, çавăнпа ăна ашшĕ ячĕпе хисеплеççĕ) — пĕчĕк пӳ-силлĕ, аллă урлă каçнă арçын. Сарлака кĕлеткеллĕ те çӳллĕ Виктор Андреевич çумĕнче вăл пĕчĕк ача пек курăнать. Ăвăс тĕслĕ сухалĕ икĕ эрне хырманнипе ӳссех кайнă, халь, ав, мăйăхĕ çинчи пăрлашкасене тăрăшсах хăйпăтать. Питĕнчи хутламĕсемпе йĕрĕсене сивĕ тăртантарса хытарнă, çавăнпа вăл хăй çулĕнчен чылай ватă пек туйăнать.

Малалла

Утас çул çинче, тусан айĕнче

Тупрăм пĕринче пит илемлĕ чул.

Пултăр терĕм-çке кăкăрăм çинче.

Ахах терĕм пуль, мерчен терĕм пуль...

— Ахах мар иккен, мерчен мар иккен,

Ахаль çеç хитре хытă чул иккен.

Пĕр кĕтмен çĕртен, шыраман чухнех

Тĕлпулу санпа мĕншĕн пулчĕ-ши?

Ытарми хитре шурăмпуç пекех

Пĕр мана валли килтĕн терĕм-ши?

Чунăм терĕм пуль, тусăм терĕм пуль,

Маншăн пирĕшти пулăн терĕм пуль.

Сивĕ чул çинче ӳсеймест чечек.

Çумăр айĕнче типеймест куççуль.

Ман чĕрем сана ĕненмест текех.

Сăлтавне хăвах эс чухлатăн пуль.

Ахах мар иккен... Мерчен мар иккен,

Маншăн пирĕшти пулас çук иккен...

Ăнсăртран-ши килчĕ тĕлпулу?

— Хамран хам ыйтатăп кунсерен.

Ман çулпа пĕрлешрĕ сан çулу

Ахаль мар пуль, тусăмçăм, ĕнен!

Каçсерен килетчĕ тĕлĕкре

Нихăçан курман пĕр çут сăнар.

Çав сăнар вырнаçрĕ ĕмĕтре

Тивертмешкĕн чунăмра кăвар!

Санпала тĕл пулнă самантра

Куçăма шанмарăм эп малтан:

Асăмри сăнар тăрать умра!

Тĕлĕкрен-ши вăл, е юмахран?

Ăнсăртран пулман пуль тĕлпулу.

Ахаль мар пуль килтĕн тĕлĕкрен!

Ман çулпа тĕл пулчĕ сан çулу

Ахаль мар пуль, тусăмçăм, ĕнен!

Пире кам ачашшăн

Лăпкать пĕчĕкрен,

Чипер çын тăвасшăн

Çунать чĕререн?

Кам тĕлĕкĕнче те

Курать-çке пирех,

Килте пуринчен

Тăрать иртерех?

Кам ир вучах чĕртнĕ —

Апат пĕçерет,

Ĕне суса кĕнĕ,

Ăш сĕт ĕçтерет?

Кам пултăр? Пĕлеççĕ

Туссем вăл камне:

Вăл пирĕн телей-çке,

Вăл — пирĕн анне.

— Çуркунне, çуркунне...

Мĕнле çитрĕн ку енне?

— Кайăк çунатти çинче

Ларса пытăм темĕнччен.

Тракторсен кĕрлевĕнче,

Вăштăр çил юхăмĕнче

Эп çӳрерĕм кунсерен.

Плуг тимри йăлтăртатать,

Хирелле текех пăхать.

Тимĕр шăллă сӳресем

Сӳрелесшĕн, пĕлĕрсем.

— Çуркунне, çуркунне!

Çитнĕшĕн тавах сана!

I

Васканă чух яланах ал-ура çыхланать. Çинук, Маюкран юлас мар тесе, ĕне чĕччисене тăхăнтартнă сумалли аппарат стаканĕсене хывма мансах кайрĕ, станок алăкне васкавлăн уçрĕ. Анчах хушка çамкаллă, хуçăк мăйракаллă Моцион вырăнтан та тапранмарĕ.

— Эккей, сана кунта тăвар шывĕ сапса пачĕç-им? Тух тетĕп, Моцион! — хӳтерчĕ ăна Çинук.

Ĕне пуçне доярка еннелле пăрчĕ. «Эх, эсĕ те çав, курмастăн-им?» — тенĕн туйăнчĕç унăн куçĕсем. Анчах хĕр ăна-кăна асăрхамарĕ. Вăл ĕне умне лартса панă посыпка витрине илчĕ. Çук, Моцион çаплах хускалмасть. Доярка, аптăранă енне, пуçри тутăрне салтса илсе хăмсарчĕ. Выльăх станокран васкамасăр тухрĕ. Çилĕрен хывăннă стакансем çĕре шăкăлт! çеç тухса ӳкрĕç. Ĕне ури тĕлне пулнă бидон тӳнсе кайрĕ.

— Мĕн турăм? Мĕн туса хутăм?! — хыпăнса ӳкрĕ хĕр, бидон патне чупса пырса. Çук, ĕлкĕреймерĕ вăл: пульсатор ывăсĕ бидонран тухса та сирпĕнчĕ, сĕт тăкăнса кайрĕ.

— Вун ултă литр. Ак сана пĕр пăт сĕт!..

Кирек мĕнле лару-тăрура та çын малтанах тӳрре тухма тăрăшать. Çинук та ĕнене айăплама пуçларĕ.

— Каскăн мар-и? Çитерсен те юсанман выльăх хăçан лăпкă пултăр!..

Малалла

Астăватни, савни, ытарми каçсене,

Хурăнсем айĕнче юнашар ларнине,

Савакан чĕресем шанăçпа тулнине,

«Юрататăп» тесе хăв тупа тунине?

Астăватни, савни, шурăмпуç кĕтнине,

Каç тĕтри сирĕлсен сар хĕвел тухнине,

Пахчари çĕмĕртсем шур çеçке тăкнине,

Кĕркунне пилешсем çулăм пек çуннине?

Астăватни, савни, çĕрĕсем илнине,

«Пĕр санпа çеç ялан пулăп эп», — тенине,

Çичĕ ют илĕртсен уйрăлса кайнине?

Манайман эп, савни, эс тупа тунине!

Шăпчăксем вăрансан эп тухаттăм

Савнă тусăм, санпа ял хыçне.

Куç илми сан çине эп пăхаттăм

Юрласа юрату юррине.

Сан хĕрӳ тутусен шĕл-кăварĕ

Сĕртĕнетчĕ пите, тутана.

Темшĕн тухнă куççулĕн тăварĕ

Пыл пекех туйăнатчĕ мана.

Сан вĕри аллуна чăмăртаттăм,

Чуптăваттăм кашни пӳрнине.

Тĕлĕкри пек хама эп туяттăм

Ĕненсе эс мана савнине.

Сывлăм ӳкнĕ çаран йăлкăшатчĕ

Ылттăн-кĕмĕл, мерчен çутипе.

Кĕмĕлне çутă уйăх сапатчĕ,

Тухăçра хĕрелетчĕ тӳпе.

Вăтансах ун чухне калаймарăм

Никама та памастăп тесе!

Савнă мăшăр сана тăваймарăм

Юрату хăватне хистесе!

Паян кун та çакна астăватăп.

Манас çук юрату кăварне.

Час-часах тĕлĕкре те куратăп.

Тин ăнлантăм куççуль тăварне.

Мамăк пек шур юрĕ

Çĕр питне витет.

Чун савнийĕм тухрĕ,

Ман пата килет!

Ытарми çанталăк,

Ытарми савни!

Паллашни çулталăк!

— Астăватăн-и?

Паянхи пекехчĕ

Çутă каç ун чух.

Шурă юр ӳкетчĕ

Тĕл пулайнă чух!

Юр çинчи сукмакĕ

Хĕсĕкрехчĕ пуль...

Паллашу сăлтавĕ

Çав пулайрĕ пуль!

Пĕр-пĕччен утаттăм

Шухăша путса.

Хирĕç эс пыраттăн

Тем пирки кулса!

Чарăнса эп тăтăм

Çул пама сана...

— Тăнăма çухатрăм

Курсанах сăнна!

Ытарми çанталăк,

Ытарми савни!

Паллашни çулталăк!

— Астăватăн-и?

Çĕн сукмак хывар-и

Çĕнĕ юр çине?

Юнашар утар-и

Çут телей патне?