Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Телей тени хăш чухне сисмесĕрех сиксе тухать.

Алексей Петрович Кодексов, халăх сучĕн исполнителĕ, гостиницăна вырнаçсанах укçине шутласа пăхрĕ. Уйăх çурă пурăнсан та пĕтес çук!..

Хăйне вăл виçĕ кун ĕнтĕ юпах тиха пекех туять. Хăвăрах шухăшлăр-ха: çичĕ сул хушши ниçта тухмасăр пурăннă вăл район центрĕнче, çичĕ çул! Акă сана сасартăк судья чĕнет те калать: «Яра пар, Алексей Петрович, çирĕм кунлăх семинара». Хули тата еплерехскер: Хусан. Кунта Ленин вĕреннĕ, кунта Толстой, Горький пурăннă. Пĕр сăмахпа, Хусан пике пекех хитре хула. Виçĕ кун ăна пĕр шухăш канăç памасть-ха. Виçĕ кун çеç мар ĕнтĕ, виçĕ çул та пулĕ, анчах халь ăна пурнăçлама май пур. Командировка укçине илсен тата…

Васкамасăр йĕркипех каяр пуль. Арçын телейĕ арăмĕнчен нумай килет, теççĕ. Федора Аристарховнăна илсен вара… Хĕрарăм хĕрарăмах çав. Хĕр чухне пилĕкĕ те пулнă унăн, халь самăрăлса кайнипе çухалнă ĕнтĕ. Хĕр чухне ĕçленĕ, халь кил хуçи шутланать. Хуçаланма юратакан хĕрарăм вăл ахаль те. Унăн сăмахĕнчен Алексей Петрович пĕрре те иртсе курман. Вăл мĕнле калать, çапла ту, унсăрăн виçĕ кун киле пырса ан кĕр. Ĕç укçи илмессерен Алексей Петрович йăлтах ăна пырса парать. Пĕр пус юлмичченех. Вара кашни пуснех каялла йăлăнса ыйтмалла. Хăйне килĕшекен япала илес тесе сăмах пуçар çеç, Федора Аристарховна хăр-хар çеç кăшкăрса тăкать.

Малалла

Шурăмпуç çутипе улăха пуль тухас,

Тунсăха пусарса сывлăм тăрăх утас.

Çăлтăрсем сӳннине, çутă кун килнине

Сăнаса юррăма шăратас!

Кĕмĕл пек сывлăма ывăçа пуçтарас,

Ун таса шывĕпе питĕме пуль çăвас!

Аякри чун савни асăма килнипе

Юрласа шăпчăка вăратас!

Шăпчăк-кайăк юрри, илемлет ман юрра.

Савнă тусăм валли вăл çуралнă чунра!

Куçĕнчен пăхайса юрлама майĕ çук...

— Аякра чун савни, аякра!

Ан тăксам, уçă çил, улмуççи çеçкине.

Йышăнсам эс манран чун-чĕре юррине.

Çичĕ хир леш енне вĕçсе кай, уçă çил!

Çак юрра парнеле савнине!

Савнă тусăм патне ман юрра çитерсем,

Каялла ман пата салампа килейсем!

Вăл ăнлантăр ялан эп ăна кĕтнине.

Вĕçейсем, уçă çил, вĕçейсем!

— Кам вăранать чи малтан? —

Ыйтрăм эпĕ шăпчăкран.

— Шăплăх, — терĕ вăл мана.

— Кам вăранать чи малтан? —

Ыйтрăм эпĕ шăплăхран.

— Çулçă, — терĕ вăл мана.

— Кам вăранать чи малтан? —

Ыйтрăм эпĕ çулçăран.

— Йытă, — терĕ вăл мана.

— Кам вăранать чи малтан? —

Ыйтрăм эпĕ йытăран.

— Алăк, — терĕ вăл мана.

— Кам вăранать чи малтан? —

Ыйтрăм эпĕ алăкран.

— Аннӳ, — терĕ вăл мана.

— Кам вăранать чи малтан? —

Ыйтрăм эпĕ аннерен.

— Автан, — терĕ вăл мана.

— Кам вăранать чи малтан? —

Ыйтрăм эпĕ автанран.

— Ку-ка-рекук-карек-кук!

Кам-ши чăнах, Кетерук?

Кунĕпех çаран çинче

Эрнери тиха çӳрет,

Ешĕл курăк хушшинче

Вĕлт те вĕлт! вăл сиккелет.

Е пуçне ухать сатур

Сакăлта ураллăскер.

Амăшне калать пек: «Кур,

Ывăлу сан маттурскер».

Тĕвик-тĕвик тăмана

Каç шăплăхне юратать,

Тĕвиклетсе пĕр кана

Ăна хăех йăлт пăсать.

Çывăрасчĕ лăпланса

Шуçăм çути киличчен,

Кайăксенчен уйрăлса

Пĕччен вĕçсе çӳриччен.

Тĕвик-тĕвик тăмана

Тавçăрасшăн мар çакна.

Тĕвиклетет ав каллех,

Тĕвиклетет çĕрĕпех.

I

— Ну, мĕн пăхса тăратăр ман çине? Эп чармастăп. Яра парăр. Çул уçă! Пуçланă ĕçе пĕтермеллех ĕнтĕ, — терĕ Виктор Андреевич, кĕпĕрленсе тăнă çынсене тинкерсе. Вăл йӳле янă кĕрĕк пиншакне тӳмелерĕ, аллинчи çăм алсишне алси ăшне тăхăнтартрĕ.

— Хĕрĕх градус сивĕре тĕрме çыннисене те ĕçлеттермеççĕ. Пире мĕн, принут панă-им? Ăшăтсан та касса пĕтерĕпĕр-ха, — тавăрчĕ Семен Петрович.

Çук, ку сăмахсем çителĕксĕр пек туйăнчĕç Семен Петровича, вăл хăй шухăшне ытти сăлтавсемпе çирĕплетме тăрăшрĕ:

— Юрать санăн арăму лаша пек старав та… Килте ĕçлеме аçу та пур. Сана мĕн, Вихтăр, эс хĕлĕпех вăрманта пурăнма пултаратăн. Манăн арăм килте вилес пек выртать пулсан, кунта ал çупсах юлас-и?

Семен Петрович (вăл пĕр çулталăк еннех колхоз председателĕ те пулнă, çавăнпа ăна ашшĕ ячĕпе хисеплеççĕ) — пĕчĕк пӳ-силлĕ, аллă урлă каçнă арçын. Сарлака кĕлеткеллĕ те çӳллĕ Виктор Андреевич çумĕнче вăл пĕчĕк ача пек курăнать. Ăвăс тĕслĕ сухалĕ икĕ эрне хырманнипе ӳссех кайнă, халь, ав, мăйăхĕ çинчи пăрлашкасене тăрăшсах хăйпăтать. Питĕнчи хутламĕсемпе йĕрĕсене сивĕ тăртантарса хытарнă, çавăнпа вăл хăй çулĕнчен чылай ватă пек туйăнать.

Малалла

Утас çул çинче, тусан айĕнче

Тупрăм пĕринче пит илемлĕ чул.

Пултăр терĕм-çке кăкăрăм çинче.

Ахах терĕм пуль, мерчен терĕм пуль...

— Ахах мар иккен, мерчен мар иккен,

Ахаль çеç хитре хытă чул иккен.

Пĕр кĕтмен çĕртен, шыраман чухнех

Тĕлпулу санпа мĕншĕн пулчĕ-ши?

Ытарми хитре шурăмпуç пекех

Пĕр мана валли килтĕн терĕм-ши?

Чунăм терĕм пуль, тусăм терĕм пуль,

Маншăн пирĕшти пулăн терĕм пуль.

Сивĕ чул çинче ӳсеймест чечек.

Çумăр айĕнче типеймест куççуль.

Ман чĕрем сана ĕненмест текех.

Сăлтавне хăвах эс чухлатăн пуль.

Ахах мар иккен... Мерчен мар иккен,

Маншăн пирĕшти пулас çук иккен...

Ăнсăртран-ши килчĕ тĕлпулу?

— Хамран хам ыйтатăп кунсерен.

Ман çулпа пĕрлешрĕ сан çулу

Ахаль мар пуль, тусăмçăм, ĕнен!

Каçсерен килетчĕ тĕлĕкре

Нихăçан курман пĕр çут сăнар.

Çав сăнар вырнаçрĕ ĕмĕтре

Тивертмешкĕн чунăмра кăвар!

Санпала тĕл пулнă самантра

Куçăма шанмарăм эп малтан:

Асăмри сăнар тăрать умра!

Тĕлĕкрен-ши вăл, е юмахран?

Ăнсăртран пулман пуль тĕлпулу.

Ахаль мар пуль килтĕн тĕлĕкрен!

Ман çулпа тĕл пулчĕ сан çулу

Ахаль мар пуль, тусăмçăм, ĕнен!

Пире кам ачашшăн

Лăпкать пĕчĕкрен,

Чипер çын тăвасшăн

Çунать чĕререн?

Кам тĕлĕкĕнче те

Курать-çке пирех,

Килте пуринчен

Тăрать иртерех?

Кам ир вучах чĕртнĕ —

Апат пĕçерет,

Ĕне суса кĕнĕ,

Ăш сĕт ĕçтерет?

Кам пултăр? Пĕлеççĕ

Туссем вăл камне:

Вăл пирĕн телей-çке,

Вăл — пирĕн анне.

— Çуркунне, çуркунне...

Мĕнле çитрĕн ку енне?

— Кайăк çунатти çинче

Ларса пытăм темĕнччен.

Тракторсен кĕрлевĕнче,

Вăштăр çил юхăмĕнче

Эп çӳрерĕм кунсерен.

Плуг тимри йăлтăртатать,

Хирелле текех пăхать.

Тимĕр шăллă сӳресем

Сӳрелесшĕн, пĕлĕрсем.

— Çуркунне, çуркунне!

Çитнĕшĕн тавах сана!