Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Кăнтăрлахи апат хыççăн уçăлса çӳретĕп.

Кану.

Хĕвелпе тан тăрса ĕçленĕ хыççăн пуç ĕшенет. Шухăшсем такăрланă çулпа чупаççĕ, чĕлхе вĕçне çĕтĕлсе пĕтнĕ кивĕ сăмахсемпе кивĕ çаврăнăшсем çеç килеççĕ. Пирус тĕтĕмĕпе тулнă пӳлĕм те пулăшмасть, çăварта йуçек кăна. Кӳршĕсем пĕр харăсах çичĕ сысна вĕтеççĕ тейĕн. Сывлатăн-сывлатăн та çак йӳçеке тарăхса каятăн: ара, эс мещен мар вĕт, эсрелĕ, тух çынсем патне, уçăл, сывла çурхи сывлăшпа. Канма килнĕ эс — кан. Тухтăрсене те анатăп тесе шантарнă. Епле-ха вĕсене улталама халу çитет? Кан, кан… Ялта час-часах пулаймастăн. Шлакпа тусан сывлăшне çулталăк сывланă хыççăн уçăлтар ӳпкене, тасат кислородпа!

Пахчана тухатăп. Ура айĕнче çĕр лăчăртатать. Сăнатăп хам алпа лартнă улмуççисене. Хăрман-ши? Шăши кăшламан-ши? Турачĕсене юр хуçман-ши? Çук, сывах. Канăçсăр анне пурне те асăрхать çав. Ашшĕ килĕ-çурчĕ пирки ывăлĕн хумханма сăлтавĕ çук. Анне пулсан… Анне пулсан, пурте сывă, анне пулсан, каллех эп вун ултă çулхи çамрăк.

Манăн юратнă вырăн — кӳлĕ. Пулă тытмастăп-ха халь, шел вĕсене, карпсем вăлча сапайман. Пурăнччăр. Кукуруза тăватă çеçкене ларсан, хăйсемех вăлтана аван хыпаççĕ. Халь иртерех. Унсăрах пур кунта йăпанмалли. Пĕр мăшăр ăтăр вăл. Пĕлтĕр кăна çукчĕ. Таçтан килсе ернĕ кăçал. Йăвине те халь çеç туса пĕтернĕ: чаваласа кăларнă нӳрĕ çĕре кӳлле сирпĕте-сирпĕте антарнă. Чее те çав мурсем: шăтăкĕ хăва тĕми хушшинех тухать, Туп ĕнтĕ ăна. Тискер кайăк чее те, этем тата чеерех. Тупрăм вĕсене. Малтан хăратчĕç манран, курсанах шыва чăматчĕç. Халь вара, эпĕ хăйсене тивменнине кура, хăрама пăрахрĕç. Шыва кастарса çеç ишеççĕ, ачи-пăчи патне васкаççĕ. Чылайччен сăнаса ларатăп эпĕ вĕсене. Вĕсен çирĕп туслăхне ăмсанатăп…

Малалла

— Куккурук-кук! мĕн тени?

Ыйтрĕ пĕчĕк Маша.

— Вăл пире ыр кун сунни,

Ăнлантарчĕ ашшĕ.

— Апла эпĕр те ăна

Ыр сунса илер-и? —

Маша хăй те автана:

— Куккурук-кук! — терĕ.

Çакрăм вучаха ХУРАН.

Шăллăм, эс кăвайт ХУРАН.

Сана, шăллăм, миçе ХУТ

Эп каларăм: ме шур ХУТ.

Ыйхăран паян ТĂМАН

Шур сухаллă çил-ТĂМАН.

Эсĕ мар-и халь, АНТУН,

Ашкăнатăн? Çук, АН ТУН.

Лартăм вулама, ÇЫРМА,

Урамах чĕнет ÇЫРМА.

* * *

Çил тулта кĕрлет кĕр-КĔР,

Çывхарсах пырать-мĕн КĔР

Шăллăм, халĕ мĕн ТĂВАР?

Çук пĕр чĕптĕм те ТĂВАР.

Пур татах та сăмахсем,

Икĕ ăнлавлăскерсем.

Вĕсене пĕрле шырар,

Малалла вăййа тăсар.

Кунта аксаччĕ пĕлтĕр КАНТĂР,

Кăçал акмарăмăр, çĕр КАНТĂР.

Анăçпа шурăмпуç тĕл пулайнă чухне

Тунсăха пусарма тухрăм кӳлĕ хĕрне.

Хум çинче чӳхенсе çутă уйăх шăвать,

Хăвасем хушшинче сарă кайăк юрлать.

Пырса лартăм хуллен пушă кимĕ çине,

Итлесе çырана çутă хум çапнине.

Сисеймерĕм пулас ыйăха путнине...

Çутă кӳл хĕрринче пĕччен мар пулнине!

Кĕчĕ юрă сасси хăлхана ăнсăртран...

Никама та кунта эп курма шутламан.

Тинкерсе пăхайсан куртăм пĕр пикене!

Ал тăссан çитмелле! Вăл хывать кĕпине!

Шурăмпуç çутинче куртăм унăн ӳтне,

Сывлама чарăнса ӳкрĕм кимĕ тĕпне!

Вутăшпи пек пике çивĕтне салатсан

Çухататтăм тăна ман енне çаврăнсан!

Ытарми сассипе юррине шăратса

Вăл кĕрейрĕ шыва акăш евĕр утса!

Çакăн пек саманта нихăçан та курман...

Вутăшпи курасса ниепле шутламан!

Çак каçран пуçласа еплерех пурăнас?

Мĕн сăлтавĕ тупса ун умне курăнас?

Вутăшпи пек пике асăмран тухаймасть

Кăварланнă чĕре канăçне тупаймасть!

Салхуллă хĕр тĕпелĕ,

Çурта хуллен çунать.

Пуш-пушă ун сĕтелĕ:

Шур хут татки кăна.

Тумлам-тумлам куççулĕ

Юхать шур хут çине.

Ытла та тунсăх пулĕ

Савнийĕ çук чухне!

Унта çырса вăл хунă

Мĕн пурĕ виç сăмах:

«Санах саватăп, тусăм!»

Асамлă виç сăмах!

Салхуллă хĕр куççулĕ

Тумлать шур хут çине.

— Инçе савнийĕн çулĕ

Çитмешкĕн ун патне!

Çурта çунса кĕç пĕтĕ,

Хĕр çутĕ çĕннине.

Епле пулсан та кĕтĕ

Юратнă савнине!

Эпир санпа пăр пĕрлештернĕ çырансем пек… Пирĕн кун-çулăмăр çапла пулчĕ, улшăнмарĕ тек. Хĕвеллĕ те илемлĕ çуркунне килет-и, çуллахи сап-сарă кунсем чĕкеç çунаттине вĕçсе çитеççĕ-и — эпир иксĕмĕр те тĕнче панă савăнăçпа икĕ тĕрлĕ усă курма тăрăшатпăр, эпир пĕр-пĕрин çинчен манатпăр.

Мана урăх илем илĕртет, сана — урăххи. Тĕрĕссипе калас пулсан, эс манăн чĕрере çук та. Ан тав, малтанах пулнă эс, эп ун чухне сан чĕрӳне те, сан кăмăлна та пĕлмен, çавăнпах хам ăшра вырăн панă. Малтанах эп сан пата пыл хурчĕ нектар шăршине сиссе вĕçнĕ пек вĕçрĕм, эс мана хитре чечек пек илĕртрĕн, хăвна татма чĕнтĕн…

Халь сана пĕлетĕп. Черченке те çепĕç эс, ачаш та вăйсăр. Çиелти хитрелĕх ăшри хитрелĕхе кăтартмасть-мĕн.

Йывăрлăхсем килччĕр кăна, куçусем кăштах тĕтреленччĕр, утас çулу пылчăклантăр çеç — эс каллех хам çумра. Эп çынна тĕртсе яма хăнăхман, эп çынна тĕртсе яма вĕренмен, сана та хĕрхенетĕп, сана та ачашлатăп. Пĕлетĕп: ăшă кунсем çитсессĕнех сан урăх пурнăç пуçланать. Эс каллех кунтан каятăн.

Кăçалхи çуркунне хĕрӳ те хастар. Ак, уйсенчи шывсем пăтранса та кăпăкланса çырмана васкарĕç, эпир малтанхи хут çӳренĕ кӳлле юха-юха кĕчĕç…

Малалла

— Кам халь ăмăртма шутлать

Çавă тăтăр ушкăна!

Чупмалли, — Петюк калать,

Ик урам хушши кăна.

Пурте килĕр хăвăртрах,

Тытăнăпăр ăмăртма!

Курăр акă хăвăрах:

Пит аван çарран чупма.

Ăмăртаççĕ ачасем,

Хăшĕ тухĕ-ши мала?..

— Эрнере шăп ултă кун, —

Тупăшсах калать Çимун.

— Йăнăшатăн, — тет Антун, —

Улт кун мар çав, пилĕк кун.

— Улттă! Улттă! Пиллĕк мар!

Ак тăнла шутланине.

— Тытăнать хăй вăр та вар

Калама кунсен ятне:

— Тунти кун, ытлари кун,

Малалла вара юн кун,

Эрне кун, кĕçнерни кун,

Улттăмĕш кун — шăмат кун.

Сехет çурă е ытла

Тупăшаççĕ халь вĕсем,

Пĕлес çук, паллах, капла

Кун шутне çак ачасем.

Пулăшар-и ушкăнпа

Тупсăмне татса пама.

Килĕр, пурте ушкăнпа

Тытăнатпăр шутлама:

Тунти кун — пĕрремĕш кун,

Иккĕмĕш — ытлари кун,

Виççĕмĕш — чăнах юн кун,

Вăл иртсен — кĕçнерни кун.

Шутпала, атьсем, çак кун

Шăп тăваттăмĕш пулать.

Тепĕр кунĕ — эрне кун.

Вăл хăш кун-ха? Кам калать?

Малалли кун — шăмат кун,

Тĕрĕс, улттăмĕш шутпа,

Пур татах та тепĕр кун,

Паллашар-и халь унпа?

Вăл, туссем, вырсарни кун,

Асра тытăр яланах.

Эрнере шăп çичĕ кун,

Атьăр шутлăпăр татах.

— Кăчкă, эсĕ мĕн тăватăн?

— Çулçăпа эп калаçатăп.

— Хурăн, эсĕ мĕн тăватăн?

— Кăчкă сăмахне тăнлатăп.

— Петĕр, эсĕ мĕн тăватăн?

— Хурăн тăрне улăхатăп.

— Шăнкăрч, эсĕ мĕн тăватăн?

— Вĕлле çакнине сăнатăп.

— Хĕвел, эсĕ мĕн тăватăн?

— Шăнкăрч юррине тăнлатăп.

Ват йăмра айĕнчи хыçлă сак

Йыхăратчĕ пире каçсерен.

Çав йăмра айĕнче ал парса

Уйрăлаттăм санран ирсерен!

Ват йăмра айĕнче, хӳтĕре

Пит аванччĕ санпа юнашар.

Ют куçсем сăнаймастчĕç пире,

Шăранатчĕ чунра шĕл-кăвар!

Ват йăмра çул çисем хушшинчен

Кĕмĕл уйăх сăнатчĕ пире.

Киленеттĕм санпа мĕн ирччен!

Шанăçпа-çке тулатчĕ чĕре!

Тăм ӳксен, çулçăпа витĕнсен

Ват йăмра айĕнчи пирĕн сак —

Туй тума çĕнĕ çул çитиччен

Ирĕк патăн чуна ăшăтса!

Ват йăмра айĕнчи каçĕсем

Тухас çук нихăçан асăмран!

Ытарми савнă тус куçĕсем

Çиçчĕрех пĕр-пĕрне савнăран!