Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çичĕ хут виç те пĕрре кас.

Ваттисен сăмахĕнчен.

Григорий Тормозов шофер Мускава пĕр эрне кайса пурăнса килсессĕнех палламалла мар улшăнса кайрĕ. Ял çыннишĕн çĕршыв чĕринче пулни çеç мар, Шупашкара çитсе килни те савăнăç. Мускав Мускавах. Кунта метро та, вăтăр икĕ хутлă çуртсем те, театрсем те, выставкăсем те. Ăçта чуну туртать — унта кай, мĕн курас килет — ăна кур. Çитменнине Гришăн куккăшĕ профессор. Паллă чăваш ученăйĕ. Унпа курса калаçасси мĕнĕ тăрать!

Çунатланмалла пек çыннăн… Чăн та, яла вăл савăнăçлăн таврăннине нумайăшĕсем курнă. Мĕнле савăнмăн паллă çын патĕнче хăнара пулнă хыççăн?

Анчах тепĕр куннех унăн яланхи шӳтлĕхĕ сӳнни палăрчĕ, чарусăр кăвак куçĕсем тĕксĕмленчĕç, хаярланчĕç.

— Григорий Петрович, каласа пар-ха Мускав çинчен?

— Университет çӳллĕшĕ, чăнах та, ик çĕр утмăл метр-и? — сырса илчĕç ăна авăн çапма пынă çамрăксем.

Çук, йĕркеллĕ калаçма та манса кайрĕ Гриша. Çын ыйтать пулсан, кирек кам та çапла та капла темелле, вăл пур, пăшаллă çынна курнă упа пек куç шуррисене çеç çавăрса кăтартать. Ытти чух машина çине тулли михĕсем тиеме те пулăшаканччĕ, халь, ав, кабинăран та тухмасть.

Малалла

— Пукане валли çĕлерĕм

Çĕн саппун. Аннеçĕм, кур.

Аркине те эрешлерĕм.

— Пултаратăн. Пит маттур.

— Кив теттесене юсарăм.

Халь упан та пуçĕ пур.

Мулкача çуса тасатрăм.

— Пултаратăн. Пит маттур.

— Урайне те, кур-ха, çурăм.

Астуса ут, ан хурат.

— Пултаратăн эс, маттурăм!

— Маттур мар... Тытса юрат.

Тӳпери акăшне тытаймарăм пулсан

Аллăмри чекеçпех çырлахас.

Кӳршĕ ял пикине юраймарăм пулсан

Мĕн тума чунăма çунтарас!

Шăпчăксен юррине итлес терĕм пулсан

Ыйхăран иртерех вăранас,

Юрату пулмасан, савнă тус пăрахсан

Пурпĕрех малалла пурăнас!

Тен, турри çырнине, ăраскал парнине

Тăрăшсах шырама кирлĕ мар?

Хурăнсем айĕнче юнашар ларнине

«Юрату ку» тени тĕрĕс мар?

Тӳпери акăшне, çунатне сарнине

Ăмсанса çӳлелле пăхас мар.

Аллăмри чĕкеçне, хăй вĕçсе килнине,

Ăнсăртран хăратса ярас мар!

Вырăссен «Виновата ли я» юррин сăнарĕпе кĕввине тĕпе хурса.

Каласам эс мана! Мĕн эп турăм сана?

Мĕншĕн эсĕ манран пăрăнан?

Чĕререн юратса парнелерĕм чуна.

— Мĕншĕн эсĕ куçна пытаран?

Кирлĕ мар хурлама! Кирлĕ мар ман çинчен

Ют çынсем умĕнче калаçма.

Юратсах эп сана çуллахи каçсенче

Ирĕк патăм хама чуптума!

Çĕмĕртсем айĕнче, ытарми каçсенче

Сăмах патăн мана юратма.

Кĕркунне çитейсен, авăн уйăхĕнче

Ирĕк илтĕн манран туй тума.

Çылăх çук чунăмра. Айăп çук сан умра!

Кирлĕ мар ютсене итлеме.

Эп шанатăп, паян яланхи вырăнта

Пултарайăн манпа киленме!

Тăван ял çумĕнчи ĕшнере

Иртенпех пĕр куккук авăтать.

Канăçа çухатса чĕрере

Пит салху шухăшсем вăратать.

Авăтсам эс, куккук, авăтсам,

Пурăнас çулсене шутласам.

Авăтсам эс, куккук, авăтсам,

Авăтсам! Чарăнса ан тăрсам!

Каласам эс, куккукăм, мана,

Мĕнчулах кунăмсем-çулăмсем?

Авăтсам янратса вăрмана.

Иртсе кайччĕр салху шухăшсем!

Ман пуçланă ĕçсем пĕтеймен,

Чи хитре сăввăма çырайман,

Пурнăçне те пĕлсе çитеймен,

Юратса та пачах тăранман!

Авăтсам эс, куккук, авăтсам!

Авăтсам, чунăма пусарсам!

Авăтсам эс, куккук, авăтсам!

Авăтсам! Чарăнса ан тăрсам!

I

Кăнтăр Казахстанри авăн уйăхĕн юлашки кунĕсем…

Кĕр çывхармалла пек ĕнтĕ. Кунта вара пĕр эрне тропикри пек шăрăх тăрать. Хĕвел пӳски тусем тăрринчен иртнĕ пулин те, çав-çавах вут-хĕмпе ялтăртатать. Тупăнасчĕ çил, вĕрсе иртесчĕ ун халь пĕр авăк. Пытаннă таçта, çухалнă çил ачисем.

Хăлаçланать жнейка.

— Мĕн? — тейĕр эсир. Ан пăлханăр. Çапла çав: йăнăш çук кунта. Эпир выракан лаптăк тусем хушшинче.

— Тусем? — тейĕр каллех. Мĕн калам-ши? Мĕн калам-ши? Эп хам та вĕсене курасса ĕмĕтленмен, тĕлленмен те. Пĕтĕм Казахстан çĕрĕ тӳремлĕх, пĕтĕм Казахстан çĕрĕ çеçен хир тесе шутланă. Шухăшпа çеç шур пӳрт лартма çăмăл çав!

Хăлаçланать жнейка…

Ларкăч çинче ларса пынă çĕртех шапăртатса тар юхать. Майка кĕлетке çумне çыпçăнса ларнă. Ал тутрисем те шыва чиксе кăларнă пекех пулчĕç, лашасем те кĕç-вĕç типсе вилес пек хăвăрт сывлаççĕ, хам та ларкăч авринчен çакса янă шыв бидонĕ патне час-часах алла тăсатăп.

— Петро Иваныч! — кăшкăраççĕ хама хĕрсем. — Лафетчиксенчен ан юл! Кăтарт чăвашсем епле ĕçленине!

Тупнă танлаштару. Лаша-лашах вăл. Чипер пынă çĕртех тап! çеç чарăнса тăрса хырăм айне ларнă пăвана хăвалать е унталла та кунталла пăрăнать. Жнейки те метр çурă çеç илет. Вĕсем вара: лафетчиксенчен ан юл!

Малалла

Пирĕн вăйă кулăшла.

Тĕлĕнтермĕш пит нумай.

Йытă ташлать чăвашла

Купăсне каланă май.

Ик уран çӳрет така.

Шăхличне калать ĕне.

Кролик ватă кушака

Сунара пыма чĕнет.

Слон йăваннă месерле,

Кăчи-мачи хуçкалать.

Вĕрлĕк тăрăх вĕçесле

Бегемот ав куçкалать.

Пулă сĕтĕрнĕ çуна,

Лашана ярăнтарать.

Тилĕ тупнă та çунат

Çерçирен вĕçсе тарать...

Хушка кушак, путек,

Сар кĕпеллĕ пукане —

Харăс темиçе тетте

Хучĕ вăл сĕтел çине.

Итлемеççĕ теттесем.

Кушак ӳкрĕ урайне.

— Эп сана, Мăр-мăр! — тесе

Вăл кăнтарчĕ пӳрнине.

Пукане çыхасшăн мар

Сар çеçкеллĕ тутăрне.

— Пултаратăн вĕт шăнма, —

Тет Аленка теттине.

Упине, çăмламасне,

Ташлама хушать вĕçрен.

Леш силлет вара пуçне

Пружинсем пушаниччен.

Попугай, кăвак сăмса,

Аптратать Аленкăна,

Ни тăмасть вăл çакăнса,

Йăванма пĕлет кăна.

— Лар кунта! — пукан çине

Хучĕ вăрăм сăмсине.

Попугай теттесене

Тӳнтерет, персе анать.

— Ан пăс эс хитре вăййа, —

Тет Аленка вĕрентсе.

Ашкăнчăк попугая

Тăратать вăл кĕтесе.

Турник лартрĕç картишне.

Ирсерен эп ун çине

Хăпаратăп

Е анатăп,

Вылянап çине-çине.

Тĕлĕнеççĕ кӳршĕсем,

Савăнаççĕ ял-йышсем.

— Пирĕн Юрик —

Физкультурник! —

Теççĕ кăмăллăн вĕсем.

Ӳкĕнетĕп, савни, ӳкĕнетĕп

Ас илсе манайми каçсене.

Кая юлтăм пулсан та, пĕлетĕп

Ун чухне тĕрĕс мар пулнине.

Халиччен никама та савманччĕ,

Юратманччĕ сана куриччен.

Çывăха никама та яманччĕ,

Савнă тусăм, санпа пуличчен.

Малтанхи юрату шĕл-кăварĕ

Çавăрайрĕ пулас пуçăма!

Кĕвĕçӳ çавăнпах пуль васкарĕ

Хĕсĕнсе вырнаçма чунăма.

Тумламран пуçланать вăйлă çумăр,

Кĕвĕçӳ çуралать ним çукран.

Чĕрене кăкăрта питĕ тăвăр

Çамрăкла пит айван пулнăран.

Ӳкĕнетĕп, савни, ӳкĕнетĕп,

Майĕ çук иртнине тавăрма.

Йăнăш турăм ун чух, эп пĕлетĕп.

Каçарсам, пултарсан каçарма!