Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Тăван ял çумĕнчи ĕшнере

Иртенпех пĕр куккук авăтать.

Канăçа çухатса чĕрере

Пит салху шухăшсем вăратать.

Авăтсам эс, куккук, авăтсам,

Пурăнас çулсене шутласам.

Авăтсам эс, куккук, авăтсам,

Авăтсам! Чарăнса ан тăрсам!

Каласам эс, куккукăм, мана,

Мĕнчулах кунăмсем-çулăмсем?

Авăтсам янратса вăрмана.

Иртсе кайччĕр салху шухăшсем!

Ман пуçланă ĕçсем пĕтеймен,

Чи хитре сăввăма çырайман,

Пурнăçне те пĕлсе çитеймен,

Юратса та пачах тăранман!

Авăтсам эс, куккук, авăтсам!

Авăтсам, чунăма пусарсам!

Авăтсам эс, куккук, авăтсам!

Авăтсам! Чарăнса ан тăрсам!

I

Кăнтăр Казахстанри авăн уйăхĕн юлашки кунĕсем…

Кĕр çывхармалла пек ĕнтĕ. Кунта вара пĕр эрне тропикри пек шăрăх тăрать. Хĕвел пӳски тусем тăрринчен иртнĕ пулин те, çав-çавах вут-хĕмпе ялтăртатать. Тупăнасчĕ çил, вĕрсе иртесчĕ ун халь пĕр авăк. Пытаннă таçта, çухалнă çил ачисем.

Хăлаçланать жнейка.

— Мĕн? — тейĕр эсир. Ан пăлханăр. Çапла çав: йăнăш çук кунта. Эпир выракан лаптăк тусем хушшинче.

— Тусем? — тейĕр каллех. Мĕн калам-ши? Мĕн калам-ши? Эп хам та вĕсене курасса ĕмĕтленмен, тĕлленмен те. Пĕтĕм Казахстан çĕрĕ тӳремлĕх, пĕтĕм Казахстан çĕрĕ çеçен хир тесе шутланă. Шухăшпа çеç шур пӳрт лартма çăмăл çав!

Хăлаçланать жнейка…

Ларкăч çинче ларса пынă çĕртех шапăртатса тар юхать. Майка кĕлетке çумне çыпçăнса ларнă. Ал тутрисем те шыва чиксе кăларнă пекех пулчĕç, лашасем те кĕç-вĕç типсе вилес пек хăвăрт сывлаççĕ, хам та ларкăч авринчен çакса янă шыв бидонĕ патне час-часах алла тăсатăп.

— Петро Иваныч! — кăшкăраççĕ хама хĕрсем. — Лафетчиксенчен ан юл! Кăтарт чăвашсем епле ĕçленине!

Тупнă танлаштару. Лаша-лашах вăл. Чипер пынă çĕртех тап! çеç чарăнса тăрса хырăм айне ларнă пăвана хăвалать е унталла та кунталла пăрăнать. Жнейки те метр çурă çеç илет. Вĕсем вара: лафетчиксенчен ан юл!

Малалла

Пирĕн вăйă кулăшла.

Тĕлĕнтермĕш пит нумай.

Йытă ташлать чăвашла

Купăсне каланă май.

Ик уран çӳрет така.

Шăхличне калать ĕне.

Кролик ватă кушака

Сунара пыма чĕнет.

Слон йăваннă месерле,

Кăчи-мачи хуçкалать.

Вĕрлĕк тăрăх вĕçесле

Бегемот ав куçкалать.

Пулă сĕтĕрнĕ çуна,

Лашана ярăнтарать.

Тилĕ тупнă та çунат

Çерçирен вĕçсе тарать...

Хушка кушак, путек,

Сар кĕпеллĕ пукане —

Харăс темиçе тетте

Хучĕ вăл сĕтел çине.

Итлемеççĕ теттесем.

Кушак ӳкрĕ урайне.

— Эп сана, Мăр-мăр! — тесе

Вăл кăнтарчĕ пӳрнине.

Пукане çыхасшăн мар

Сар çеçкеллĕ тутăрне.

— Пултаратăн вĕт шăнма, —

Тет Аленка теттине.

Упине, çăмламасне,

Ташлама хушать вĕçрен.

Леш силлет вара пуçне

Пружинсем пушаниччен.

Попугай, кăвак сăмса,

Аптратать Аленкăна,

Ни тăмасть вăл çакăнса,

Йăванма пĕлет кăна.

— Лар кунта! — пукан çине

Хучĕ вăрăм сăмсине.

Попугай теттесене

Тӳнтерет, персе анать.

— Ан пăс эс хитре вăййа, —

Тет Аленка вĕрентсе.

Ашкăнчăк попугая

Тăратать вăл кĕтесе.

Турник лартрĕç картишне.

Ирсерен эп ун çине

Хăпаратăп

Е анатăп,

Вылянап çине-çине.

Тĕлĕнеççĕ кӳршĕсем,

Савăнаççĕ ял-йышсем.

— Пирĕн Юрик —

Физкультурник! —

Теççĕ кăмăллăн вĕсем.

Ӳкĕнетĕп, савни, ӳкĕнетĕп

Ас илсе манайми каçсене.

Кая юлтăм пулсан та, пĕлетĕп

Ун чухне тĕрĕс мар пулнине.

Халиччен никама та савманччĕ,

Юратманччĕ сана куриччен.

Çывăха никама та яманччĕ,

Савнă тусăм, санпа пуличчен.

Малтанхи юрату шĕл-кăварĕ

Çавăрайрĕ пулас пуçăма!

Кĕвĕçӳ çавăнпах пуль васкарĕ

Хĕсĕнсе вырнаçма чунăма.

Тумламран пуçланать вăйлă çумăр,

Кĕвĕçӳ çуралать ним çукран.

Чĕрене кăкăрта питĕ тăвăр

Çамрăкла пит айван пулнăран.

Ӳкĕнетĕп, савни, ӳкĕнетĕп,

Майĕ çук иртнине тавăрма.

Йăнăш турăм ун чух, эп пĕлетĕп.

Каçарсам, пултарсан каçарма!

Çурхи тулă пучах кăларнă вăхăтра пăр çунине ваттисем те ас тумаççĕ. Хальхинче пăрлă çумăр пĕр кĕтмен çĕртен килсе çапрĕ. Ешерсе аталанакан çăра калчана кăвакарчăн çăмарти пысăкăш чăмăрккасем хуçкаласа тăрмаларĕç, татрĕç, тулласа тăкрĕç.

Лаша кĕтĕвĕ таптаса кайнă пек выртса юлнă хире курсан, куçа куççуль килсе капланчĕ, тута кушăрхаса типрĕ: юратса тунă пĕтĕм ĕç çичĕ-сакăр минутра сая кайса пăчланчĕ.

Çапла çав вăл: пĕрре ăнмасан, тепринче те ăнмасть. Юнашар пусăрах, ав, кукуруза ӳсет, унран инçех те мар сахăр кăшманĕ ашкăрать. Вĕсем çине пăр пачах та лекмен.

Алла усса ларнипе нимĕн те пулмасть. Аптăранă енне эпĕ каллех ĕнтĕ трактор çине хăпарса ларатăп. Ĕнер пĕр касă çуса иртнĕ пăрлă çумăр хыççăн тусан самаях пусăрăннă, çĕртме пуссинче культиватор çĕççисем те çăмăллăн шăваççĕ.

Трактор моторĕ пĕр тикĕссĕн кĕрлет. Хир тавра темиçе хут çаврăнсан, эпĕ тулă пуссинче темĕнле çын тăнине асăрхарăм.

«Каллех колхоз председателĕ пулчĕ-ши? — шухăшласа илтĕм эпĕ. Трактора чарса ун патнелле çывхартăм. — Пĕр-ик сăмах перкелесе илер хуть, чун уçăлтăр, вара ăна та мана та çăмăлтарах пулĕ».

Малалла

Икĕ пĕчĕк сар автан

Тытăннă вăрçма паян:

Эх, сăхаççĕ, эх, чаваççĕ

Пĕр-пĕрне куçран-пуçран.

Илтĕм те патак — пĕрне

Хăваларăм кил енне...

— Мĕн пустуй çапăçмалла?

Тус-юлташлă пулмалла.

Пысăк хуйхă Маринен:

Пукани сыв мар иккен.

Сунаслать те сунаслать,

Пит вĕри, аран сывлать.

Пултаруллă Марине:

Хăй вăл эмеллет тусне,

Ма тесессĕн Марине

Юратать пуканине.

Ĕмĕтленĕр, туссем, ĕмĕтленĕр,

Çутă шанчăкпалан çирĕпленĕр!

Тăвалла пурнăç çулĕ пулсан та

Малаллах талпăнма ан ӳркенĕр!

Ан çухатăр, туссем, ан çухатăр

Çынлăха, çул çинче ан хăварăр!

Сăрт çине маларах хăпарсан та

Юлнине ал памашкăн ан манăр!

Ан вăтанăр туссем, ан вăтанăр,

Ырă ĕç тунинчен ан вăтанăр!

Яри кун ĕçлесе ывăнсан та

Кашни ир ĕмĕтпе çеç вăранăр!

Çирĕп пулăр туссем, ан çухалăр,

Пĕр-пĕрне тем пулсан та каçарăр!

Тус-юлташ ăнсăртран йăнăшсан та

Хăвăртан васкасах ан хăвалăр!

Ĕмĕтленĕр, туссем, ĕмĕтленĕр,

Турă панă пилпе çирĕпленĕр!

Çирĕмре, аллăра, çитмĕлре те

Çут тĕнче ыррипе-çке киленĕр!