«Фанфурик» ыйтӑвӗ юлашки вӑхӑтра ҫивӗчленчӗ. Халӗ ӑна РФ премьер-министрӗ Дмитрий Медведев хушнипе 30 кунлӑха сутма чарнӑ. Анчах ку ӗҫкӗҫсен йышне чакарма пулӑшӗ-и?

«Фанфурика» унччен те хӑш-пӗр аптека сутмастчӗ. Терисем вара пӗчӗк кӗленчесене сутса тупӑш тӑватчӗҫ. Вокзал ҫывӑхӗнче аптека нумай. Ҫавсенчен пӗринче «фанфурик» сутнине хам та курнӑччӗ. Ирхине пулчӗ ку. Аптекӑна эмел илме кӗтӗм. Шалалла иртсенех сӑмсана эрех, мухмӑр шӑрши ҫапрӗ. Ман умӗн пӗр арҫын, мухӑрласкер, кӗрсе кайрӗ те черете тӑчӗ.

Далее...

Злободневные моменты истории становления автономии и государственности чувашского народа в начале ХХ века, требующие переосмысления в XXI веке

За последнее столетие изучение истории чувашского национального движения начала ХХ в. претерпевало неоднократные изменения.

Сначала в 1917-1920 гг. ее деятелей называли героями, а результаты славными. Затем, в условиях большевистской идеологии в 1920-х гг., стали говорить и об ошибках (Д.

Далее...

Пӳркелти (Тутарстан, Пӑва районӗ) И.Н.Юркин музейӗ-ҫурчӗ. Мӗн иккенне пӗлтерсе ҫакса хунӑ хӗрлӗ табличка вырӑсла ҫеҫ пулни тӳрех куҫа тӑрӑнать.

Юрий Яковлев тӗпчевҫӗне пирӗн хуть те хӑҫан та пӗр япалашӑн авӑна-авӑна, тайӑла-тайӑла тав тумашкӑн тивет. Иван Николаевич Юркин (1863-1943) ятне тивӗҫлӗ шая ҫӗклесе янӑшӑн. Ман хамӑн та Иван Никколайччӑ пирки ҫырнӑ сонет пур.

Далее...

Низовые чуваши Казанской губернии. Фотография Г.Ф. Локке, 1869 г.

Продолжаем, так сказать, бороться, с представителями казанской исторической школы. Пример:

На стр. 793 в качестве одного из основных доказательств идентификации болгар и татар как одного этноса приводится документ второй половины XVI века «История о Казанском царстве».

Далее...

Тӗнчере тӗрлӗрен ҫынсем пурӑнаҫҫӗ. Хӑшӗ-пӗрин пирки тӗплӗнрех пӗлес килет-и?

1. Элизани да Крус Сильва Бразилире ҫуралнӑ. Вӑл сывӑ ҫитӗннӗ, анчах тантӑшӗсенчен ҫӳллӗрех пулнӑ. Элизани 203 сантиметр ҫӳллӗш ҫитӗннӗ. Вӑл – Бразилири чи ҫӳллӗ хӗр. Савни тупма ҫӑмӑл мар тетӗр-и? Элизани хитре каччӑпа виҫӗ ҫул тӗл пулать. Пӗлтӗр хӗре ҫураҫнӑ. Каччӑ 162 сантиметр ҫӳллӗш. Анчах юратура кӗлетке ҫӳллӗшӗ пӗлтерӗшлӗ мар.

2.

Далее...

Сурхури… Темиҫе ҫул каялла ҫак уява пирӗн ялта анлӑ паллӑ тӑватчӗҫ. Шел те, халӗ ку уяв манӑҫса пырать. Эпир ача чухне ҫветке чупаттӑмӑр. Аслисем те тӗрлӗ тум тӑхӑнса килӗрен ҫӳресе пӑрҫа сапалатчӗҫ. Эх, интереслӗччӗ мӗн тери! Хӑшӗ-пӗри сурхури ачисене кӗртес мар тесе алӑка питӗретчӗ. Урамра тӗл пулнӑ ҫынсене юр ӑшне чӑмтараттӑмӑр. Пӗррехинче ҫветке супса чутах шар кураттӑмӑр. Ун чухнехи пӑтӑрмаха аса илме кӑмӑллӑ мар та, ҫапах каласа кӑтартам. Хамӑр урам ачисем пуҫтарӑнтӑмӑр та пит-куҫа капрон чӑлхапа хупласа, тӑлӑп-пальто, ҫӑмат тӑхӑнса килӗрен кайрӑмӑр.

Далее...

На днях на Чувашском народном сайте была опубликована заметка о недостаточности фундаментальных научно-исторических исследований в Чувашии и значительных успехах ученых Татарстана. Как это часто бывает, неравнодушные люди стали обсуждать эту тему в группе сайта в Фейсбуке. Там я поднял тему, которая, думаю, волнует многих людей и решил этому посвятить отдельную заметку для сайта. Речь пойдет о неточностях использования исторических источников, которые ложатся в основу очень важных исторических выводов фундаментального характера.

Далее...

http://urspravka495.webservis.ru/lg ... validam-3-gruppy.jpg

Юлашки вӑхӑтра патшалӑх сусӑрсем тӗлӗшпе тимлӗ пулма тӑрӑшать. Вӑл е ку ҫӗршывра вӗсем валли мӗнле майсем туса панӑ?

Раҫҫейре. Пирӗн ҫӗршывра «Раҫҫейре сусӑрсене социаллӑ хӳтлӗх парасси пирки» саккун пур. Анчах ҫӑмӑллӑхсене илес тесен питӗ тӑрӑшмалла. Чи интересли – пулӑшу унашкал ҫынсем валли укҫа пухакан тӗнче тетелӗнчи пӗрлӗх урлӑ килет. Пирӗн патра «Ирӗклӗ тавралӑх» программа ӗҫлет. Унпа килӗшӳллӗн, сусӑрсем валли пандуссем, лифтсем татат ыттине тӑваҫҫӗ.

Далее...

7 (ҫичӗ) томпа тутар историйӗ пичетленсе тухнӑ Хусанта.

Второй том посвящён Волжской Булгарии и Великой Степи.

Третий том посвящён Золотой Орде.

Все семь томов доступны в Сети, в пдф-формате. То есть, достаточно погуглить и всё открывается перед вами в первозданном виде. Любой том.

А у нас что можно почитать интересного про историю чувашей? Полтома хоть наберётся?

Когда-то можно было спокойно найти в Сети статьи Василия Димитриевича Димитриева.

Далее...

Ӳкерчӗкре: Н.К.Сверчковӑн: "Чӑваш сӑваплӑхӗ" карччынӗ. Тӗрӗсрех, ҫав карччынӑн репродукцийӗ (Интернетра репродукцилени). Оригиналӗ — тӗрлӗ тӗслӗ кӑранташсемпе хут ҫине ӳкернӗскер. Ҫавнашкал техника.

Ҫак карччына Никита Кузьмич Сверчков (1891-1985) 1946-мӗш ҫулта ӑсталанӑ.

Унӑн вырӑсла ячӗ — "Чувашская молельня". Тепӗр тӗлте ӑна "Языческая молельня" тесе асӑннӑ, 1940-мӗш ҫулта ӑсталанӑ тенӗ.

Далее...

Кӑҫал Ҫӗнӗ ҫул хыҫҫӑн 8 кун канатпӑр. 31-мӗшӗнче те ӗҫлеместпӗр. Ҫапла майпа канмалли кун 9-а ҫитет. Хӗлле ҫавӑн чухлех канмалла-и? Тен, ку кунсене ҫуркуннене, пахчара тӑрмашкӑн вӑхӑталла, куҫармалла? Ку ыйтсем тавра нумайӑшӗ калаҫать. Пӗрисен шухӑшӗпе, хӗлле ҫынсене 10 кун кантарма кирлӗ мар. Пахчара ӗҫ ҫук, ҫавӑнпа килте ларса йӑлӑхтарать имӗш. Теприсем вара Ҫӗнӗ ҫул хыҫҫӑн сывлӑш ҫавӑрса яма, тӑраниччен ҫывӑрма хирӗҫ мар.

Паллах, хӗлле канни усӑллӑ. Ку вӑхӑтра ачасем каникула каяҫҫӗ.

Далее...

Ҫӑваҫсем — Вӑтам ӗмӗрсенче Вӑтам Атӑл тӑрӑхӗнче пурӑннӑ пуль тесе шутланакан гипотезӑлла авалхи халӑх е социум. Чӑваш халӑхӗн ҫав ятпа ҫӳренӗ тӑрӑмӗ (ку каллех гипотеза шайӗнче).Ҫавӑнпа пӗрлех ку концепцие гипотеза шайӗнчен пӗтӗмӗшле йышӑннӑ чӑнлӑх шайнелле хӑпарать темешкӗн те май пур[1]. Ҫак сӑмах ислам тӗнне куҫмасӑр авалхи йӑласемпе пурнакан пӑлхарсене пӗлтернӗ, бесерман текен ӑнлава хирӗҫле (оппозицире) тӑнӑ.

Ҫӑлкуҫсенче шӑпах ҫак ятпа тата ҫак пӗлтерӗшпе ниҫта та асӑнман.

Далее...

Итак, сегодня третья лекция по истории положения болгаро-чувашского народа в Казанском царстве в период с 1447 по 1552 год. Скорее всего она завершающая, так как сейчас я не могу ей уделять должное научно-исследовательское внимание.

Сразу нужно отметить, что это очень узкие даты, так как нужно отдельно и подробно рассматривать предысторию образования царства, по которым имеется очень богатый и требующий не только осмысления, но и даже опубликования примечательный материал.

Далее...

Ҫӗнӗ ҫул… Асамлӑ вӑхӑт. Шупашкар урамӗсем каҫсерен тӗрлӗ тӗспе ҫуталса куҫа йӑмӑхтараҫҫӗ. Чылай урамра чӑшӑр лартнӑ. Тӗп чӑрӑш – Республика тӳремӗнче. Аякаран пӑхсан, тен, хӑшӗ-пӗри елка теме те хӑяймӗ, конус пек ларать.

Кӑмӑла каять-и е ҫук-и вӑл – хакӗ вара ай-яй ҫыртать. Халӑх фрончӗн хастарӗсем шутланӑ та — унӑн кашни метрӗ 264 пин тенке кайса ларнӑ. Чӑрӑш 25 метр ҫӳллӗш. Ӑна вырнаҫтармашкӑн хула хыснинчен 6,6 миллион тенкӗ тӑкакланнӑ.

Пӗлтӗр РЕН-ТВ телеканал Раҫҫейри чи хаклӑ чӑрӑшсем пирки сюжет кӑтартнӑ.

Далее...

"Пурнӑҫ начар", "Чухӑн пурнатпӑр", "Укҫа ҫук" текелетпер пулин те, юлашки ҫулсенче пайтах палӑксем ҫӗкленчӗҫ. Мӗн кӑна ҫук-ши вӗсен хушшинче! Анчах та чӑваш халӑхӗпе ҫыхӑннисем ҫукпа пӗрех

Никола Тесла палӑкӗ. (Калас пулать, ку ӑславҫӑн палӑкӗ Шупашкарта ҫеҫ мар, Бакура та пур, ҫапах та ӑна унта "Эп — сана, Эс — мана!" меслетпе Азербайджан тата Серби патшалӑхӗсем лартнӑ: калӑпӑр, Белградра Гейдар Алиевӑн, Нови-Садра азербайджан композиторӗн палӑкӗсене вырнаҫтарнӑ).

Далее...

О первом упоминании названия «чуваши» вместо исторического «волжские болгары» в летописи и фальшивой карте

Совсем скоро в 1521 году для чувашского народа, если верить первой "Типографской летописи", наступит еще одна круглая дата. Это 500 летняя годовщина первого упоминания названия «чуваш» в русских летописях. Некоторые исследователи называют иные даты, и сильно искажают историческую истину.

Далее...

Мы исходим из того, что чувашский язык действительно нуждается в СПАСЕНИИ. То есть, не в развитии (развиваться некуда), не в возрождении, не в так называемой популяризации, а именно в СПАСЕНИИ. Это видно невооружённым глазом даже людям с очень плохим зрением.

Ака 25-мӗшӗ – Чӑваш чӗлхи кунӗ - День чувашского языка

Что значит спасти чувашский язык? Может быть, это означает, что следует сохранить каким-то образом пару чувашеговорящих деревень и их, этих оставшихся последних чувашей, так сказать, холить и лелеять?

Далее...

Тӗнчере тӗлӗнмелле йывӑҫсем пур. Унашкалисем пирӗн ҫӗршывра ӳсмеҫҫӗ.

1. Дракон йывӑҫӗ вӑл Сокотра утрав ҫинче ӳсет. Вӑл таврӑннӑ сунчӑка аса илтерет. Йывӑҫ 10 метр ҫӳллӗш. Мӗншӗн дракон йывӑҫӗ теҫҫӗ? Хӗрӗ сӗткенне пула ҫавӑн пек ят панӑ.

2. Австралири баобаб кӗленчене аса илтерет, ҫавӑнпа ӑна «Кӗленче йывӑҫӗ» теҫҫӗ. Вӑл Намиби тӑвӗсем ҫинче ӳсет. Сӗткенӗ наркӑмӑшлӑ. Ӗлӗк сунарҫӑсем унпа хӑйсен сӑннине сернӗ.

3.

Далее...

Ӗнер кӳршӗ ялта туй пулчӗ. Ялӗ инҫех мар вырнаҫнӑ. «Вара мӗн — туй?» — тейӗ хӑшӗ-пӗри. Анчах вӑл мана тыткӑнларӗ. Мӗншӗн тесен хӗр илме килекенсем чӑваш туйӗн юррисене шӑрантарчӗҫ. Туй юррисене итлеме ҫав тери кӑмӑллӑ пулчӗ. Аякранах уйӑрса илтӗм: каччӑ енчисем хамӑр тӑрӑхрисемех — Трак енчи туй юррисене пӗтӗм урам илтмелле янӑраттарчӗҫ.

Астӑватӑп-ха: эпир пӗчӗк чухне хӗр илме кайнӑ чухне туй арӑмӗсем хура кӗпе тӑхӑнса, тӗрлӗ-тӗслӗ хӑюллӑ хыҫҫакки ҫакса каятчӗҫ. Хӗр енчисем вара — шурӑ кӗпепе.

Далее...

Хусан 17-мӗш ӗмӗрте. Адам Олеарий гравюри.

1552-мӗш ҫулта Хусан ханлӑхӗ арканать. Ҫак вӑхӑт тӗлнелле Хусан таврашӗнче, Атӑлӑн сулахай ҫыранӗнче, мӗн Вятка (Нухрат) патне ҫитичченех, чӑвашсем пурӑннӑ.

Халь унта пӗр чӑваш ялӗ те ҫук. Ӑҫта кайса кӗнӗ-ши вӗсем?

Пирӗн историксен хуравӗ ансат: тутара тухса пӗтнӗ имӗш. Паллах, тӗплӗн пӗлмесен, ҫапла каласси ҫеҫ юлать ӗнтӗ. Аптранӑ енне.

Калама пулать темле те.

Далее...