Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Халĕ Гена пĕчĕк çеç,

Пĕчĕк те — чĕлхи чĕкеç;

Чĕвĕл-чĕвĕл калаçать,

Сăвăсем ăста калать.

Юратать вăл выляма —

Шыв сине карап яма,,

Хĕрлĕ мечĕк сиктерме,

Хут ракета вĕçтерме.

Гена халĕ пĕчĕк-ха,

Пĕчĕк пулин, ӳсĕ-ха.

Ӳсĕ те ун чух вара

Тĕлĕнтерĕ пурсăра.

Паян Тимофей Михайловича пытараççĕ тенине илтсен, эпĕ çĕрĕпех çывăраймарăм. Кăшт тĕлĕрсе илетĕп çеç, каллех вăранатăп. Тĕлĕкре çаплах унпа аташатăп. Унăн ăшă кулли, уçă кăмăлĕ, васкамасăр, лăпкăн калаçни — йăлтах куç умĕнче. Питĕ ĕçчен те сăпайлă çынччĕ вăл. Йăлтах курса асăрхатчĕ, вара тирпейлетчĕ. Хăйĕн участокне çеç мар, пĕтĕм çутçанталăка хăйĕн хуçалăхĕнчи пек туятчĕ. Вăл чăн-чăн вăрман çынни пулмах çуралнăччĕ ĕнтĕ.

Манăн шăпах паян унăн тăван ялне ĕçпе каймалла. Тĕрĕсрех каласан, район хаçачĕн редакцийĕ хушнипе материал тума «Малалла» колхоза çитмелле. Анчах çавăнта кайнă чухне çул çинче те пĕрмай Тимофей Михайлович çинчен шухăшларăм.

Çанталăк кĕркунне енне сулăннă. Кĕçех сентябрь çурри çитет. Çапах кунĕ çуллахи пек лăпкă, хĕвеллĕ. Çилĕ çеç, кассăн-кассăн вăйланса, уй-хир çулĕсенчи тусанпа вĕтĕ тăпра тĕпренчĕкĕсене пĕлĕтелле çĕклентерсе, çавăра-çавăра, çулпала кăпăртаттарсах малалла чуптарать. Яла эпĕ ирхине тăхăр сехет тĕлнелле çитрĕм. Урамра, колхоз правленине кĕмелли пусма умĕнче, вилтăпри çине хумалли тем пысăкăш чечек кăшăлĕ тăрать. Ăна хура хăюпа çавăрса çыхнă. Унтах шурă сăрпа «Хаклă Тимофей Михайловича «Малалла» колхоз ĕçченĕсенчен» тесе çырнă. Çакна курсан, чĕре хытах ыратма пуçларĕ, çан-çурăм сăрлатса кайрĕ, чун кӳтсе килчĕ. Чип-чипер сывлăхлă, вăйпитти хаваслă çын çапла сасартăк ăçтиçук аллинчен вилсе выртрĕ. Чышкăсене чăмăртасах пĕтĕм чунтан: «Çынсем, ма чармарăр çак тискерлĕхе тума?!» — тесе кăшкăрассăм килчĕ.

Малалла

Каçар мана, каçар, савниçĕм!

Пулманшăн юнашар паян.

Сана асра тытма хăйнишĕн...

Курнишĕн тĕлĕкре ялан!

Каçар мана йăваш пулнишĕн,

Пĕлменшĕн юрату вăйне.

Сăпайлăн именсе тăнишĕн

Хăюллăрах пулас чухне!

Каçар мана ун чух пĕлменшĕн

Чăн юрату хăватлăхне!

Урăххинне çулне пӳлменшĕн,

Туйманшăн ун каварлăхне!

Каçар мана! Каçар, савниçĕм!

Манман пуль! Каçарсам мана!

Чун-чĕремре кăвар чĕртнишĕн

Тавтапуçах, савни, сана!

Пĕчĕк Петĕр

Такăнать,

Тин утма вал

Хăнăхать.

Хăй çапах та

Такана

Çинçе хулăпа

Юнать.

Тăрăс! сиксе

Вырăнта

Петĕре калать

Така:

— Хирĕç тăрăп-ха,

Тăхта.

Ӳстĕр çеç кăшт

Мăйрака.

Такăнчĕ те Урине

Ыраттарчĕ урине.

Сасăпах вăл макăрать.

Ăна ашшĕ йăпатать:

«Ан йĕр-ха эс,

Урине,

Тӳрлететпĕр урине.

Урине мар,

Марине

Ыраттарнă урине».

Пирĕн пĕчĕк Урине

Тухнă вăйă картине.

Аллисене шарт! çапать,

Урисене тăрст! тапать,

Питĕнче хĕвел вылять,

Курăр,

Тути йăл кулать.

Пысăк чăрăш айĕнче,

Тарăн шăтăк умĕнче,

Макăрать упа çури.

Çывăртăр тесе юри

Ана амăшĕ çĕрле

Вăратман тет ыйхăран.

Утара

Хăйпе пĕрле

Пыл çиме илсе кайман.

I

Кăнтăрти пĕр хулана канма кайсан, вырсарникун, вырăнти художниксемпе скульпторсем йĕркеленĕ выставкăна курма тухрăмăр. Картинăсем мана интереслентерсех каймаççĕ, хам пушă вăхăтра чутлакаласа-касма юратнăран-ши, ытларах скульптурăсем патĕнче чарăнкаласа тăтăм. Пĕр пысăках мар пӳлĕме кĕрсен, мана гипсран тунă хăш-пĕр япаласем тыткăнларĕç.

Чи малтанах куç тĕлне «Утă çулакан хĕрарăм» лекрĕ. Эпĕ унăн тумĕнче те, кĕлеткинче те сасартăках темĕнле çывăх та палланă йĕрсене курсан, ку чăваш хĕрарăмĕ, тесе кăшт çеç кăшкăрса ямарăм. Мана уйрăмах «Макăракан савни» текенни кăмăла кайрĕ. Мĕн чухлĕ хуйхă, мĕн чухлĕ ырату пуçтарăннă унăн ăшĕнче, анчах сăнĕнче вăл ытлашшиех палăрмасть. Художник çыннăн шалти туйăмне çав тери тĕлĕнмелле тĕрĕс кăтартса панă. «Макăракан савни» вырăсла тумланнă пулин те, эпĕ унăн сăн-питĕнче каллех чăваш йĕрĕсене куртăм. Тек чăтаймарăм ĕнтĕ, автор ятне вуларăм: «Н. И. Хурашов скульптурисем».

Хушамачĕ те чăвашăнни пек туйăнчĕ. Экскурсовод Хурашов скульптор отставкăри полковник иккенне пĕлтерчĕ, адресне пачĕ, анчах хăш халăх çынни пулнине татса калаймарĕ.

Малалла

Вăййа тухсан пĕрне анчах сăнатăп

Курмасăр никама унсăр пуçне!

Умне пырса тăма-çке вăтанатăп...

Туймасть вăл эпĕ уншăн çуннине!

Паян каллех урăххипе каять вăл

Пĕтсессен вăйă килĕ еннелле!

Ман чĕрере каллех алхасĕ тăвăл...

Çак тăвăла епле çĕнтермелле?

Чуна уçма мĕнле сăлтав тупас-ши?

Пырасчĕ ун патне хăват пухса!

Юратнине епле хăйса калас-ши

Чун савнă пикене куçран пăхса?

Паян ăна урăххипе эп ямăп

Пĕтсессĕн вăйă килĕ еннелле!

Сар пикене тек никама та памăп!

Çут телее унпа çеç кĕтмелле!

Ах, кӳршĕ ял пикийĕ! Чуна-çке ан çунтар!

Ах, кӳршĕ ял пикийĕ! Пĕр шанчăк çеç хăвар!

Ах, кӳршĕ ял пикийĕ! Çак тунсăхран хăтар!

Ах! Кӳршĕ ял пикийĕ! Юратнăшăн каçар!

Каçар, каçар...

Кӳршĕ ял çумĕнче пурччĕ тарăн çырма,

Ешĕретчĕç унта йăмрасем.

Савнипе юнашар хĕвеле тĕл пулма

Эп хываттăм унта сукмаксем.

Тутăрне пĕркенсе, тĕлпулу хистесе

Кĕтейетчĕ мана сар пике!

Ĕмĕте вĕçтерсе, чĕреме çĕклесе

Илĕртетчĕ мана çĕрĕпе!

Ват йăмра айĕнчи шăнкăрти çăлкуçран

Тулли ывăç ăсса тăр шывне,

Çăлтăр пек куçĕпе пăхайса куçăмран

Ĕçтеретчĕ мана ир енне!

Каç тĕтри сирĕлсе шурăмпуç килнĕ май,

Кĕмĕл сывлăм витсен çереме,

Вăл калатчĕ мана: «Вăхăт питĕ нумай,

Ирĕк пар-çке кĕме килĕме!»

Яшлăхри кунĕсем, чунсенчи туйăмсем

Вĕçсе кайрĕç пулас çилпеле.

Малтанхи чун савни! Санпа ман çулĕсем

Питĕ шел, пулаймарĕç пĕрле...

Кӳршĕ ял çумĕнче пурччĕ тарăн çырма.

Ешĕреç-ши унта йăмрасем?

Савнипе юнашар хĕвеле тĕл пулма

Кам хывать-ши паян сукмаксем?

Ытла та ир шăтайрăн пуль,

Çеçке çурма васкарăн пуль.

Шур юр айне пулмастăн-ши?

Ирхи шăнпа шанмастăн-ши,

Кĕрен чечекĕм?

Хĕвел шевли васкатрĕ-и?

Шăтса тухма хистерĕ-и?

Шур юр каллех ӳкейрĕ-çке,

Тепре çĕре витейрĕ-çке,

Кĕрен чечекĕм!

Шур юр айне тумастăп-ха!

Шăнса пĕтме памастăп-ха!

Чун ăшшипе хуплайăп та —

Ирхи шăнран çăлайăп та,

Кĕрен чечекĕм!

Шыв-шур юхса пĕтейиччен,

Хĕвел ăшши çитейиччен

Сана пăхсах эп тăрăп-çке,

Хăрса каймашкăн памăп-çке,

Кĕрен чечекĕм!

Кĕрен чечекĕм...