Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Сивĕ!

Урамра мар... Ман чунăмра пит сивĕ!

Çанталăк сиввине пулать çĕнме

Ӳркенмесен кăвайт чĕртме!

Кайрăн!

Пĕлес килет... Епле кайма шут турăн

«Саватăп» тенине манса кайса,

«Сыв пул!» тесе куçран пăхса?

Юлтăм!

Мĕнех тăвас! Каях! тесе ал султăм...

Çунатлă кайăка епле чаран?

Халь каймасан — ыран каян...

Сивĕ!

Чĕре çунать... Çавах чуна пит сивĕ!

«Пĕр санăн» тенине епле манас?

Сансăр пуçне кама савас?..

Вăрман — халăх пуянлăхĕ, çынсен юратнă вырăнĕ, çут çанталăкăн таса сывлăш ӳпки. Вăл халăха мĕн чухлĕ усă панине çырса та пĕтерес çук. Вăрман вăл — çурт-йĕр хатĕрĕ, вутă, утă, кăмрăк, сăмала, мунчала, хуп, милĕк, эмел курăкĕ, çырла, кăмпа, мăйăр… Çаксене пурне те вăрман парать.

Сывлăха юсакан санаторисем те пурте вăрманта вырнаçнă. Вăрнар вăрманĕнче, калăпăр, ӳпке чирĕпе чирленĕ ачасен санаторийĕ пур. Унта сывалнă миçе çĕр çамрăк пурнăç çулĕпе çирĕппĕн утать халĕ. Курсан чун хĕпĕртет. Вăрнар химзавочĕн ырă мар сывлăшне Вăрнар вăрманĕ кунĕн-çĕрĕн, пĕр пус укçасăр, никама систермесĕр, чăтăмлăн та лăпкăн тасатать.

Мĕн тери пурлăх кӳрет иккен пире вăрман! Çавăнпа та вăрмана пушартан, ăна усăсăр касса пĕтересрен сыхлас йăла кашни çыннăн сăваплă тивĕçĕ пулмалла.

Çулçăллă 2-3 сийлĕ вăрман мĕн тери илемлĕ. Аялта — вĕтлĕх тĕмисем, варринче — çӳллĕрех йывăçсем, чи çӳлте вăрман патши — чăваш юманĕ. Вăл мăнаçлăн хумханса, вăрман сывлăшне тавралăха сапалать. Çуркунне, çак вăрманти йывăçсем шап-шурă чечеке ларсан, унтан тухас та килмест. Мĕн тери савăнăç! Çав самантрах, шăпчăксемпе саркайăксем ăмăртмалла юрра шăрантарнă чух, тата вĕсен хушшине куккук сасси хутшăнсан, сана юмахри тĕнчене илсе çитернĕн туйăнать. Çакăн пек вăхăтра темле йывăр чирлĕ çын та пĕтĕм чун-чĕринчен савăнать.

Малалла

И, юр çăвать, юр çăвать,

Хура çĕре шуратать.

Ай-хай, ачасем,

Тухăр урама,

Тухăр урама

Юр купалама.

Юр купалар юрласа,

Хĕл мучине ырласа.

Ай-хай, ачасем,

Пĕрлешсе тусан

Пысăк шур упа

Пулĕ шур юртан.

Вĕлтĕр-вĕлтĕр шурă юр...

Хĕлĕн тĕрлĕ илем пур!

Ай-хай, ачасем,

Васкăр урама,

Илĕр йĕлтĕрсем,

Айтăр ярăнма.

Çатан çинче шур автан

Çунат çапса авăтать,

— Кик-ки-ри-кик,

Кăркка Мики!

Кăркка уншăн савăнать,

Хăпартланса кăшкăрать,

— Кăлтăр-кăлтăр,

Ырлăх пултăр!

Сар чăх васкать сарайне

Тăвас тет вăл матьтине:

— Кăт-кăт-кăт-ак!

Тăхта пăртак!

Сар чăх ларчĕ йăвана,

Автан уншăн савăнать:

— Кик-ки-ри-кик,

Хитре пики!

Чаплăран та чаплине,

Хаклăран та хаклине

Хунă хăйĕн çӳпçине

Пирĕн ватă асанне.

Акă вăл тухья, хушпу —

Тăхăнмашкăн хатĕр пул!

Çутă кĕмĕллĕ тевет,

Шӳлкеме куçа çиет.

Çамкаран çыхма масмак,

Вĕттĕн ташлама пушмак.

Икĕ аркăллă кĕпе

Пурçăнпа тĕрленипе

Питĕ хӳхĕм курăнать.

— Тăхăнса кăтарт ăна! —

Асанне туй тумĕпе

Çамрăкланчĕ пĕтĕмпех,

Хăйĕн ăшă куллипе

Чăннипех те Туйпике.

Пул эс сывлăхлă куллен,

Ан чирле, çӳре хуллен

Эп ӳссе çитĕниччен,

Ман туйра савăниччен!

Тавраран паян утатпăр,

Васкамастпăр хулана.

Çула май кăмпа тататпăр —

Кĕтĕмĕр те вăрмана.

Мĕн тери пуян уçланкă!

Тулнăçем тулать витре.

Хĕрлĕ кăмпана куçларăм,

Шĕлепки мĕнле хитре!

Ман атте хытах тиркерĕ:

— Наркăмăш!.. Ăна ан тат!

Вăл шăна кăмпийĕ, — терĕ,

Пăшие — аван апат.

I

Василий Викторович çапса çăвакан çумăр витĕр тавралăха кичеммĕн пăхса пычĕ. Дворник машина чӳречине тумламсенчен тасатса каллĕ-маллĕ чупать, йĕпе асфальт çинче урапасем шăхăрни вĕçĕсĕр-пуçламăшĕсĕр кичем кĕвĕ пек илтĕнет.

Кабинăн çивиттийĕ исленсе кайнă, пуç çине пусса тăнăн туйăнать, тахăш тĕлтен шăтнă та пулас вăл: алăк урлашки çине пат та пат! çумăр тумласа плащ çине сирпĕнет. Василий Викторович хыçалти ларчăк çине те куçса ларма шутлать, анчах шофера чăрмантарасси. Çăрăлса пĕтнĕ çулсем çинче тертленнĕ хыççăн асфальт çинче ытла та канăçлă.

Иккĕмĕш эрне ĕнтĕ çумăр лăпланмасть. Вăхăтăн-вăхăтăн çанталăк уяртса та яма пăхать, çăра пĕлĕт татăла-татăла уçăлать, хĕвел пăхса илет. Каллех çумăр пĕлĕчĕ капланса килет. Çурхи шывсемпе ахаль кӳпчесе кайнă çĕре шӳтерет. Кĕр калчисем сип-симĕс ешерсе кайрĕç, анчах çуракине пĕр колхоз та тухаймарĕ-ха. Çул хĕрринчи лапамра та курăк çĕртен хăпнă, çеремсем те симĕсленчĕç. Вăхăт, вăхăт çуракине тухма.

— Юхтарать, вăпăр, — мăкăртатса илет шофер. Уншăн усалли те, ырри те — «вăпăр», кашни сăмах хыççăнах ăна асăнать. Хăй вăл вăтăра та çитмен, анчах вăрман хуралĕнче пурăнса ватăлнă çынран та чĕмсĕртерех, талăк пĕрле çӳресе те унран вунă сăмахран ытла илтейместĕн.

Малалла

Читлĕхре те юрлать сарă кайăк

Манмасассăн сапма кĕрпине.

Тыткăнра та ăна питĕ лайăх:

Кирлĕ мар шырама пĕрчине!

Анчах манăн чĕре кайăк мар-çке!

Юрламасть вăл пачах читлĕхре!

Ик çунат хушнине ас тăвать-çке:

Манайман вĕçнине ирĕкре!

Чӳлмекре те ӳсет кĕлчечекĕ

Шăвармашкăн пĕлсен вăхăтра.

Яланах вăл хитре те черченкĕ:

Ун тĕнчийĕ кунтах, савăтра...

Анчах манăн чĕре чечек мар-çке!

Манаймасть ирĕкре тапнине!

Шанăçпа, ĕмĕтпе вăл тулать-çке

Упраса пулнине-иртнине!

Манăн çĕнĕ çунашка

Çил çунатлă,

Ту çинчен пит аякка

Ыткăнать вăл.

Тĕлсĕр-мелсĕр ярăнсан

Инкек мар-и!

Çунашкам ман ăнсăртран

Ванчĕ кайрĕ.

Аптрататăп аттене:

— Юсасамччĕ!

— Вăхăт çук, — тет, — çитменне,

Ху та каччă.

Яврăм çирĕп кантăра,

Кăшт шутларăм —

Çунашкана самантра

Çыхрăм лартрăм.

Халĕ манăн çунашка

Ыткăнать çеç!

Пур ĕçе те çавнашкал

Хам тăвасчĕ.

Пĕчĕкçĕ кăна çăрттан

Ярса тытнă Петĕре.

Шывалла мĕн пур вăйран

Сĕтĕрет те сĕтĕрет.

Ак кур мĕнле тамаша —

Урампа пырать лаша!

Кур-ха, мĕн хăтланнă:

Кавĕрле çине утланнă!