Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

I

Василий Викторович çапса çăвакан çумăр витĕр тавралăха кичеммĕн пăхса пычĕ. Дворник машина чӳречине тумламсенчен тасатса каллĕ-маллĕ чупать, йĕпе асфальт çинче урапасем шăхăрни вĕçĕсĕр-пуçламăшĕсĕр кичем кĕвĕ пек илтĕнет.

Кабинăн çивиттийĕ исленсе кайнă, пуç çине пусса тăнăн туйăнать, тахăш тĕлтен шăтнă та пулас вăл: алăк урлашки çине пат та пат! çумăр тумласа плащ çине сирпĕнет. Василий Викторович хыçалти ларчăк çине те куçса ларма шутлать, анчах шофера чăрмантарасси. Çăрăлса пĕтнĕ çулсем çинче тертленнĕ хыççăн асфальт çинче ытла та канăçлă.

Иккĕмĕш эрне ĕнтĕ çумăр лăпланмасть. Вăхăтăн-вăхăтăн çанталăк уяртса та яма пăхать, çăра пĕлĕт татăла-татăла уçăлать, хĕвел пăхса илет. Каллех çумăр пĕлĕчĕ капланса килет. Çурхи шывсемпе ахаль кӳпчесе кайнă çĕре шӳтерет. Кĕр калчисем сип-симĕс ешерсе кайрĕç, анчах çуракине пĕр колхоз та тухаймарĕ-ха. Çул хĕрринчи лапамра та курăк çĕртен хăпнă, çеремсем те симĕсленчĕç. Вăхăт, вăхăт çуракине тухма.

— Юхтарать, вăпăр, — мăкăртатса илет шофер. Уншăн усалли те, ырри те — «вăпăр», кашни сăмах хыççăнах ăна асăнать. Хăй вăл вăтăра та çитмен, анчах вăрман хуралĕнче пурăнса ватăлнă çынран та чĕмсĕртерех, талăк пĕрле çӳресе те унран вунă сăмахран ытла илтейместĕн.

Малалла

Читлĕхре те юрлать сарă кайăк

Манмасассăн сапма кĕрпине.

Тыткăнра та ăна питĕ лайăх:

Кирлĕ мар шырама пĕрчине!

Анчах манăн чĕре кайăк мар-çке!

Юрламасть вăл пачах читлĕхре!

Ик çунат хушнине ас тăвать-çке:

Манайман вĕçнине ирĕкре!

Чӳлмекре те ӳсет кĕлчечекĕ

Шăвармашкăн пĕлсен вăхăтра.

Яланах вăл хитре те черченкĕ:

Ун тĕнчийĕ кунтах, савăтра...

Анчах манăн чĕре чечек мар-çке!

Манаймасть ирĕкре тапнине!

Шанăçпа, ĕмĕтпе вăл тулать-çке

Упраса пулнине-иртнине!

Манăн çĕнĕ çунашка

Çил çунатлă,

Ту çинчен пит аякка

Ыткăнать вăл.

Тĕлсĕр-мелсĕр ярăнсан

Инкек мар-и!

Çунашкам ман ăнсăртран

Ванчĕ кайрĕ.

Аптрататăп аттене:

— Юсасамччĕ!

— Вăхăт çук, — тет, — çитменне,

Ху та каччă.

Яврăм çирĕп кантăра,

Кăшт шутларăм —

Çунашкана самантра

Çыхрăм лартрăм.

Халĕ манăн çунашка

Ыткăнать çеç!

Пур ĕçе те çавнашкал

Хам тăвасчĕ.

Пĕчĕкçĕ кăна çăрттан

Ярса тытнă Петĕре.

Шывалла мĕн пур вăйран

Сĕтĕрет те сĕтĕрет.

Ак кур мĕнле тамаша —

Урампа пырать лаша!

Кур-ха, мĕн хăтланнă:

Кавĕрле çине утланнă!

Килтисемшĕн эп Эльвира,

Верка теççĕ хăшĕсем.

Стройкăри пек «Майна! Вира!» —

Тăрăхлаççĕ теприсем.

Асатте ялне килсессĕн,

Хурланмашкăн кăмăл çук,

Урăхла мана чĕнеççĕ,

Эп пуриншĕн те ВЕРУК.

Эп чăваш пулса ӳсесшĕн

Вырăсла пĕлсессĕн те.

Чăвашла та вĕренесшĕн,

Ик чĕлхе вăл — ик тĕнче!

Астăватăп: Вихтăр мучи махоркăпа сутă тăватчĕ. Вăрçăчченех аппаланнă-и вăл ку ĕçпе, ăна пĕлместĕп. Анчах вăрçă вăхăтĕнче пĕтĕм анкартине махорка лартса тултаратчĕ. Анаткас урамĕн хыçне пырса тухан пулсан, тӳрех сăмсуна пăчăрта: катаран сап-сарă курăнакан саксони табакĕ тата Улатăр енче лартса тăвакан махорка шăрши кӳ-кӳ пырса çапать. Кăшт-кашт хăйне çимелĕх пахча-çимĕçпе çĕрулми лартатчĕ Вихтăр мучи, ытти пĕтĕм çĕрĕ йытă çимен махоркипе тулса ларнăччĕ.

Ăнсах пыманччĕ унăн пурнăçĕ. Чирлĕ арăмне пăрахса вăрçа тухса кайнăччĕ те, хăйĕн хăрах аллине шап-шурă бинтпа мăйран çакса таврăннă çĕре ял-йышсемпе тăванĕсем пӳртĕн чӳречисене чуспа çапса лартнăччĕ, алăкне ут тимĕр çăраççипе питĕрсе илнĕччĕ. Кашлатчĕ мăян килхушшинче. Улăм витнĕ сарайĕ тăрне, чи вĕçлеккине, таçтан килсе лекнĕ хурăн калчи вăй илнĕччĕ, вăл, тĕлĕнмелле акăш-мăкăшскер, çур метр еннех çитнĕччĕ. Ял çыннисем вара халиччен курман япала çине тĕлĕнсе пăхатчĕç.

— Кур-ха, тĕтĕм сӳнессе пуль ку: улăм çинче хурăн ӳсет.

Тĕлĕнмелли темех пулман-ха унта. Пĕр-пĕр çил-тăвăл вăхăтĕнче те вăл çĕрĕ-мĕнĕпех килсе лекме пултарнă. Мĕн тăвăн-ха, ял çыннисене тĕлĕк те тĕлĕнтерет иккен. Ан палка тесе çын çăварне карта тытма çук.

Малалла

Пур ман утсăр урапа,

Виçĕ кустăрмаллă.

Ыткăнар-и урампа?

Кам хăрамасть?

Калăр!

Лена ларчĕ те манпа,

Хăвăр та ĕненмĕр,

Вĕçтеретпĕр халь унпа

Вĕçен кайăк евĕр!

Ĕнерхи пек ман асăмра тăраççĕ

Сан куçусем, илемлĕ йăп куллу.

Çулсем иртсен те канăçа памаççĕ:

Кампа-ши санăн паянхи çулу?

Тен, айванрах та пултăм пулĕ, тусăм?

Тен, пĕлеймерĕм ăнланма сана?

Сисмесерех, тен, йăнăшсем эп турăм:

Эс пĕлеймерĕн каçарма мана.

Çавăтăнса юнашарах пуль утрĕç

Юратупа каварлă уйрăлу...

Мĕне пула санпа мана-ши тупрĕç?

Телейсĕр пулчĕ пирĕн тĕлпулу...

Кампа кăна, ăçта кăна пулсан та

Ярассăм çук-çке асăмран сана.

Юлашки хут куçа хупма выртсан та

Эп пăшăлтатăп шăппăн сан ятна!

Хамах пуль пултăм айăплă, савниçĕм.

Тен, пĕлеймерĕм юратма, каçар!

Пултараймарăм тивертме, тен, çиçĕм

Сан чĕрӳне... каçар мана, каçар!

Каçар мана ытла йăваш пулнишĕн.

Тен, уçаймарăм вăхăтра чуна?

Улах чухне те вăтанса тăнишĕн

Эс каçарсам, юратăвăм, мана!

Тулли телей урăххипе сунатăп,

Утас çулна эп пӳлмĕп нихăçан!

Чĕрем тапнă чухне пĕрех çунатăп

Сан ятупах! Эс асăмра ялан!

Каçар мана. Каçар. Эп йăлăнатăп.

Чунпа туятăп, тавăрма май çук...

Паян кунччен те тĕлĕкре куратăп:

Çутă сăнна манма-çке вăйăм çук.

Сарă кайăк юрла-юрла

Ывăнса та çитрĕ-ши?

Савнă тусăм мĕне пула

Сивĕ куçпа пăхрĕ-ши?

Сарă кайăк сад пахчинчен

Вăрманалла вĕçрĕ пуль?

Савнă тусăм, пирĕн çинчен

Çын сăмахĕ илтрĕ пуль?

Çичĕ хурăн хушшинчех-çке

Аташмашкăн пулать-ши?

Çын сăмахĕ илтнипех-çке

Сивĕнмешкĕн юрать-ши?

Çичĕ хурăн хушшинчех пуль

Аташмашкăн кирлĕ мар.

Çын сăмахĕ илтнипех пуль

Сивĕнмешкĕн аван мар!

Сарă кайăк çуркуннепе

Каллех юрă пуçлĕ-ха...

Савнă тусăм ӳкĕннипе

Епле куçран пăхĕ-ха?

Тăм тивсессĕн сар çеçкине

Чĕрĕлесси пулĕ-ши...

Мана шанман чун савнине

Каçармашкăн пĕлĕп-ши?