Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Итлекен ачисен картине

Пашкасах сĕтĕрет килнелле

Ватлăха уяман пăравус.

Пепкисем юнтарса пынăран —

Васкаса, ĕлкерсе ывăнсан —

Чарăнса вăй пухать тепĕр чух.

Малалалла, малалла, малалла

Такăнсан та чăтса чупмалла —

Çакăн пек картса панă шăпа...

Кустарса кăлтăрти куллине

Пăравус астарать тĕмсĕлме —

Вĕçертмесĕр туртать ушкăнне.

Куç виçми çут тĕнче анлăшне

Кăтартма васкакан амăшне

Ăнланас пек часах амавус¹:

— Çул çинчех сиктере-сиктере

Ӳстерсе вăй кĕртсессĕн пире

Хăрамасăр вĕçертĕн, анне.

Ун чухне хамăртан çаклатсан

Пархатарлă та йывăр çăка

Пиллесе ăсатсам аякка.

Ăнланса: тилмĕрсе кĕтнине

Васкаса, ĕлкерсе сан пекех

Таврăнатпăр каллех те каллех...

Телей вăл

шывпа пĕрех –

пире вăл

кашни кун кирлĕ.

Ăна кĕтет

манăн чĕре –

унсăрăн

шăмшак та чирлĕ.

Вăл ытлашши те

кирлĕ мар,

анчах та

пултăрчĕ ялан.

Ытла хĕрӳллĕ мар

кăвар

туйăнтăр

чĕрере паян.

Ĕçри савăнăç –

телей!

Сана курни –

вăл та телей!

Çавăн пек

пĕчĕк телейсем –

чуна çĕклеççĕ те

вĕсем.

Пысăк телей вăл

пушар пек –

çунтарма та

пултарать.

Нуша та вара,

телей пек –

çавăн пекех

çунтарать.

Малалла

Пирĕн ял уйĕнче пĕр ватă юман пур. Хăшĕ-пĕрисем каланă тăрăх ку уй вырăнче ĕлĕк-авал вăрман пулнă, çав вăрмантанах ларса юлнă имĕш çак юман. Тĕрĕсси темле. Тен, пĕр-пĕр ырă чун-чĕреллĕ çын юри, иртен-çӳренсемшĕн çул кăтартти пултăр тесе лартнă?.. Кирек мĕнле пулсан та, юманĕ халĕ те патвар-ха, йĕкелĕ те пулать.

Пĕрре, кĕркунне, эпир — Миша, Серёжа, эпĕ — çак юман патне йĕкел пухма кайрăмăр. Йĕкелĕ пире шкул çумĕнчи парка лартма кирлĕччĕ. Чылай пухрăмăр, анчах йĕкелĕ мар-ха, юманĕ те мар, пире тепĕр япала питĕ тĕлĕнтерчĕ. Çак юман хуппи шăтăк-çурăкне çĕртен пуçласа тăррине çити такам сĕлĕ хывăхĕ чиксе тултарнă.

Мĕне пĕлтерет ку?..

Вăрманта хăрса ларнă йывăçа кам шăтарса пĕтернине, вăл шăтăксене тепĕр чух хыр е чăрăш йĕкелĕ кам чиксе хăварнине эсир те пĕлетĕр ĕнтĕ. Кам пултăр, ула такка. Хăрăк йывăçа хуртсем ереççĕ. Ула таккашăн пулсан, çак хуртсем — чи тутлă апат. Хăйĕн вăрăм та çирĕп сăмсипе вăл хăрăк йывăçа таккаса шăтарать те хуртне чĕлхипе туртса кăларать. Çывăхра хыр е чăрăш пулсан, вĕсен йĕкелĕсене çав шăтăксене чиксе лартать те вăррине шĕкĕлчесе çиет. Питĕ чее!

Малалла

Хусах Çĕрле çăра чейне

Тултарчĕ чалкăр² тӳпене...

Шап-шурă сахăр катăкне

Тĕпретрĕ вĕттĕн, майĕпен...

...Унтан пăтратрĕ ерипен:

Хускалчĕ авăрта илем,

Саланчĕ ирĕлсе хĕлхем

Пĕри юлми пин пĕрчĕрен...

...Вĕри иккен — вĕре-вĕре

Сыпать телейлĕн техĕмне³.

Пылак иккен, пылак сĕре —

Тутанĕ — тупĕ вĕçĕмне...

Килсе, ăша ыйту акса хăвартăн —

Шалтан-шала сăхать пин-пин тымар...

Ют ăс витми пытарнă тарăн картăм⁴

Кӳпченĕ май тиркет, тунать: сан мар.

Кĕтмен. Ăсран сăмах ăссах шăвартăн —

Çĕр тĕрлĕ шухăш шăтрĕ шеп калчан.

Çумла-çумла сайра туса хăвартăм —

Управлăх вырăн пулĕ пуç-панча⁵.

Ан кил. Паян кăна тытса куçартăм

Чĕре йăранĕн нӳрĕ ĕретне.

Манах пулсан — тархасшăн — çупкăм сартăр,

Тулсан хыватпăр пурнăç кĕлетне.

Урампа утать ашак,

Ун çинче ларать Аркаш,

Тапса сикрĕ те ашакĕ,

Ӳксе юлчĕ-çке Аркашĕ.

Канлĕ каç килет иккен

Çăлтăрсем çутса.

Çывăр, пĕчĕк чиперккем,

Çывăр лăпланса.

Çывăраççĕ çырмасем.

Ыйхăра — вăрман.

Тĕлĕреççĕ тирексем...

Çывăр, чунăм, кан.

Куçне хупрĕ майĕпен

Пукане пике.

Анаслаççĕ теттесем,

Çывăрах, пепкем.

Ыйха кайрĕ сар автан.

Ярăнсам, сăпка.

Çывăр эс те, маттурлан,

Çывăр, чĕппĕм, кан.

Фортепьяно умĕнче ларакан арçын ачан чĕринче, кайăк вĕçсе иртнĕ пек, çĕнĕ туйăм вĕлтлетсе илчĕ те, ача тăрăшсах çавна музыка чĕлхипе каласа пама хăтланчĕ. Пӳрнесем айĕнчен тухакан кĕвве вăл, темиçе хутчен те нота хучĕ çине çыра-çыра хурса, тепĕр хут фортепьянăпа каласа пăхнă хыççăн чĕрсе тăкрĕ: çук, ку питĕ аякра-ха хăй мĕн шыранинчен…

Туйăмĕ — хевеллĕскерччĕ. Ахăртнех, тулти хĕвеллĕ çанталăкран, савăнăçлă ачалăхран килнĕскерччĕ пулас. Унта савăнăç çеç мар, таçта шанчăклăн туртăнни те, тунсăх та пурччĕ…

Каç енне амăшĕ, хулари пĕр общежитири воспитательница, ĕçрен таврăнсан, арçын ача, килтен тухса, поселок урамĕ тăрăх уткаласа çӳрерĕ. Шухăшласса та вăл нотăсемпе, кĕвĕ сыпăкĕсемпе шухăшларĕ, анчах пуçне пĕлнĕ кĕвĕсем кăна кĕчĕç.

Хăйĕнче те ăнланса çитерейменни нумай иккен-ха унăн. Вĕренсе çитĕ-ши вăл хăçан та пулин чун-чĕри мĕн сисни-туйнине асапланмасăрах хĕлĕхсем çине тытма, туйăм-сисĕме чăн-чăн хăйĕн ятне пама?

Вунтăваттă тултарчĕ Славик. Хулари музыка училищин иккĕмĕш курсне пĕтерчĕ. Унăн тĕп инструменчĕ — сĕрме купăс. Фортепьянăпа та мухтаççĕ ăна. Сассине те тиркемеççĕ. Вĕренсе тухсан, концертсенче сĕрме купăс е фортепьяно каласси те, çемçе тенорпа юрласси те Славике ытлах илĕртмест. Консерваторие лексе композици енĕпе вĕренме ĕмĕтленет вăл. Училище хорĕ кăçал Славик хывнă ача-пăча юррисен ярăмне хула халăхĕ умĕнче янăратрĕ. Унăн сĕрме купăспа каламалли ноктюрнĕпе фортепьяно валли çырнă пьесине те ырласа йышăнчĕç. Пĕрне вăл икĕ эрне каялла вĕренекенсен концертĕнче хăех каласа пачĕ. Вăрман пек кашласа алă çупрĕ филармони залĕнчи халăх çамрăк композитора саламласа.

Малалла

Хăвна-ху

шансан кăна

пурăнма пулать пуль.

Хурланма

е савăнма

пĕччен çăмăлрах пуль.

Хăвна шаннă пек

шанма

кама пултаран-ши?

Иккĕн пĕр

енне пăхма

тупма пултаран-ши?

Ун пекки

вăл пурнăçра

кĕтсе лараймасть пуль.

Е ман пекех –

пурнăçра

хăй çулне шырать пуль.

Çулĕ вăл

пулĕ-ха та,

хăйĕнне тупать-ши?

Утма

тытăнсан тата

мана тĕл пулать-ши?

Çавăн пек

пулассине

çынсем «шанчăк» теççĕ.

Пĕр-пĕрне

тупассине

никам та пĕлмеççĕ.

Тĕлпулăвĕсем

нумай –

шанчăкли ăçта-ши?

Кунсерен,

пурăннă май,

мĕншĕн тупайман-ши?

Иккĕн

пысăк тĕнчере,

пĕр-пĕрне шыраççĕ.

Иккĕшĕн

пĕр пек чĕре,

пĕр пекех шутлаççĕ.

Пурнăçра

шанчăк пур чух,

тĕл пуласси пулĕ.

Юмахри пекех

ун чух –

телейлĕ пурнăç пулĕ.

Шухăшна ман ене тек ан вĕр —

Кăмăла çавăрмастăп сан май.

Сăмахна авăртмашкăн ан кĕр —

Хамăнах тĕпретмелĕх самай.

Питрекен сăлăпа тек ан тив —

Вĕçертместĕп пĕрех чĕлхеме.

Парăмпа татăлса; келше⁶ ил —

Ятăма тек ан хăй ас илме.