Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ман çамрăк çын

пулас килет,

мĕн пулнине

манса кайса.

Пуçра ман

çамрăклăх кĕрлет,

хăйĕн çинчен

асăнтарса.

Халь çамрăксем

мĕн курнине

эп танлаштарса

кăна куратăп.

Паянхи пурнăç

паллине

иртнĕ çулсем

витĕр туятăп.

Манăн ăшра –

СССР.

Унта атте-анне

çуралнă.

Эп те унта

çуралнăскер.

Ман çур ĕмĕр

унта çухалнă.

Ман пуç

ик хут нумай ĕçлет,

пурнăçсене

танлаштарса.

Курать, шутлать,

пĕтĕмлетет,

нервăсене

пăлхаштарса.

Малалла

Хура кĕр. Вăрманти çимĕç паракан йывăçсем çаралчĕç. Пĕр пилеш кăна аякранах хĕп-хĕрлĕ курăнса ларать. Ача-пăча унăн пĕр çупкамне татса пăхать те çырлине тутанмасăрах айккине ывăтса хăварать. Куншăн пилеш çилленмест вĕсене: «Мĕн тăвас тетĕн, çырлам йӳçĕ ĕнтĕ манăн. Никама та кирлĕ мар пуль».

Анчах пĕр ирхине Укаç кинеми вăрмана уттарчĕ... Аллинче — пĕчĕк карçинкка. Палланă йывăç тĕлне çитсен чарăнчĕ те:

— Пилешĕм, тăванăм, эпĕ çитрĕм. Мĕнле пурăнатăн? Чирлеместĕн-и? — терĕ. — Сана курманни çулталăк çитрĕ, каçар, килеймерĕм: вăхăт пулмарĕ-çке манăн, ĕç ăшне путрăм.

Укаç кинеми пилеш йывăçне ачашларĕ, унăн çулçисене пӳрнисемпе тытса сăтăркаларĕ, ун-тан сăхсăхрĕ, тутисем темĕн пăшăлтатрĕç. Юлашкинчен кинеми хĕрлĕ çупкамсене ерипен тата-тата карçинккана хучĕ. Сывпуллашнă май тепĕр хут сăхсăхса пуçне тайрĕ.

Ырă йывăç йӳçĕ çимĕç кӳмест теççĕ халăхра.

Айван чух шанăçпа çыпăçтарнă сăнна

Хăшкаса хăпăтатăп паян асăмран....

Тĕлĕкре сыпăнса çулăхсассăн тăна

Тăхтамасăр таратăп тухса ыйхăран.

Хăвалатăр — сиретĕп ĕçпе хулласа.

Чарăнма юрамасть çеç — лĕкетĕп вара...

Хуралта çӳреме çирĕплетĕп ăса —

Тимлĕхе çухатса ӳкесрен авăра.

Тăхтаса йăлăхсан шупкаланнă сăнар

Хăватран хавшаса çурхахланĕ, паллах.

Сас памастăп, уçмастăп самантлăх çăвар

Çак каçа куç хупмасăр чăтатсчĕ анчах.

Ултаву сырăнса çатăрлать канăçа —

Кунран-кун пăвнă май типĕтет савнăçа,

Пур-пĕрех парăнмасăр ухатăп пуçа —

Эс акман, ӳстермен — урăххи ман хуçа —

Йăл илсе çĕкленме хăвалать пурнăçа

Капланса шăварма иксĕлми шанăçа...

Çумăрлатăр часрах — çăвăнса тасалам!

Сан валли — асăрхан — хатĕрлетĕп чалам¹:

Ĕненӳ тунине касса кĕнĕ çуркам

Пирчесе сывалсан эреветлĕ çупкам

Телейпе кӳпчесе паркаланĕ манран

Пылакне юхтарма чăмăртаннă çырлан.

Çĕршыв çинчен

çырас килет,

тем пысăкăш

сăмахсемпе!

Атте-аннесене

пĕлет –

Çĕршыв маншăн

аннеçĕм пек!

Пирĕн пек

пĕчĕк çынсенчен

нимле улшăнусем

пулаймĕç.

Пурнăçа хӳри

вĕçĕнчен

ниепле те

тытма пултармĕç.

Раççей çĕрне

сутакан пур,

ку таранчен

вăл пурăнать.

Ун пек çын çине

эс сур!

Вăл чунне

сутнă, курăнать.

Çын вăл мĕн чухлĕ

вăрласан та,

«çитет пуль»

тесе каламасть.

Мĕнле çисе

мăнтăрлансан та

çиме нимле

чарăнаймасть.

Раççей çĕрне

сутакансем,

халь те вĕт

сахал мар вĕсем.

Влаçа вĕсем

ниме хумаççĕ,

тăван çĕре те

юратмаççĕ.

Вара мĕнле

пурăнмалла;

Мĕнле пулсан та

чармалла!

Вăрăсене суд

тумалла,

пиртен тапса

кăлармалла!

Пĕчĕк çынсем,

чухăн çынсем...

Темшĕн,

хыçалта вĕсем;

Малта тăраççĕ

паттăрсем,

укçа тума

пĕлекенсем.

Хăйсенчен

иртме памаççĕ,

ура хурса

чăрмантараççĕ.

Ура хурса –

тĕрĕсех мар,

чухăн çынсем те

вăйлă мар.

Мĕн чухлĕ

юхтараççĕ тар!

Эс – чухăн,

ĕмĕтне пытар!

Кунта шăпу сан

çавăн пек –

ытлашши ан сик

эс тек.

Кашнийĕн

хăйĕн вырăн пур –

эс хăвăнне

ху ларса кур.

Çĕнĕ вырăн

илес тесен –

ӳсмелле

пĕчĕк çынсен.

Вăл кун эпир — анне, Марина аппа, эпĕ — иртен пуçласа каç пуличченех анкартинче ĕçлерĕмĕр. Хăяр, купăста, помидор лартрăмăр. Шăнкăрчсем вара ыр курчĕç! Эпир чавнă çĕрте кунĕпе хурт-кăпшанкă пуçтарчĕç. Хăнăхса çитрĕç те пачах хăрами пулчĕç, хурт-кăпшанкисене пирĕн умранах илсе каяççĕ. Ун пек чух вĕсем çине куçпа ан пăх кăна, курманçи пул. Хăйсем çине куçпа пăхнине юратмаççĕ, тӳрех асăрхаса аяккалла тараççĕ.

Тислĕклĕ çĕрте хурт-кăпшанки питĕ нумай. Шăнкăрчăсем пухаççĕ-ха, манăн ытти кăйăксене те çитерес килет. Анчах ытти кайăксем пырса çиме мар, пирĕн енне çаврăнса та пăхмаççĕ. Çерçи ăман таврашне апат тесе шутламасть, кураксем уйран, тракторсем сухаланă çĕртен çĕклесе килеççĕ. Чĕкеçсем… У-у!.. Вĕсем çĕр çине ларса хурт-кăпшанкă пухнине эпĕ нихçан курман. Паян та авă иртенпех таçта пĕлĕт тӳпинче, çӳлте-çӳлте, пăнчă пек çеç курăнса вĕлтлетсе çӳреççĕ. Эпĕ чĕкеçсем çине ытарайми пăхса тăнине курсан анне те:

— Тĕлĕнетĕп çав чĕкеçсенчен: чĕпписене хăш вăхăтра, мĕнпе тăрантарса ӳстереççĕ-ши вĕсем? Кунĕпе вĕçсе çӳреççĕ, ларса канма пĕлмеççĕ, — терĕ.

Ас ту, пули-пулми çĕре лартăн эс чĕкеçе. Телефон пралукĕ çине тесен, нотă паллисем пек шăкăри ларса тухаççĕ, сĕрме купăсна тыт та, кĕвĕ кала. Çуркунне вĕçсе килсенех хăмла шăччи çине те ларса юрă шăрантаратчĕç, халь, чĕпписем тухнăранпа, эпĕ вĕсем ун пек юрланине карманпа пĕрех. Паян та авă çӳлте вĕçсе çӳреççĕ-çӳреççĕ те чĕпписем патне чул муклашки ӳкнĕ пек вĕлт! анаççĕ, пăхатăн, вĕсем каллех пĕлĕтре!

Малалла

Вăхăта шаккасах катакан Сехетрен

Тĕлĕнсе пурăна(тă)п чăнласах пĕчĕкрен:

Кавсăлса çитнипе е ахаль нехекрен²

Тĕлĕксем кӳрекен ытарми пехетрен³

Сĕтĕрсех кăларать хуп туртман канăçа...

Касăва кăларма ĕмĕтсен кĕтĕвне

Шурăмпуç хапхине уçса хунă тĕле

Ăмăртатпăр Унпа ывăнмасăр çĕрле —

Иртнĕ кун хуппине шурататпăр пĕрле

Тĕшшине шӳтерсе пăрахма паяна...

Аннем çĕленĕ ĕмĕте

Тирпейлĕн тумланса çӳреттĕм...

Ăмсанчăк куç çĕте-çĕте

Çурма хăтланнă, шет, сисместĕм —

Чунташăмсем пурри сыхлать.

Аннем пилленĕ çул-йĕрпе

Утмастăмччĕ — вĕçсе çӳреттĕм...

Сирсе тухма мĕн-пур тĕрте

Эп çапăçма пĕччен кĕреттĕм —

Юнташăмсемшĕн⁴ чун тухать...

Итлекен ачисен картине

Пашкасах сĕтĕрет килнелле

Ватлăха уяман пăравус.

Пепкисем юнтарса пынăран —

Васкаса, ĕлкерсе ывăнсан —

Чарăнса вăй пухать тепĕр чух.

Малалалла, малалла, малалла

Такăнсан та чăтса чупмалла —

Çакăн пек картса панă шăпа...

Кустарса кăлтăрти куллине

Пăравус астарать тĕмсĕлме —

Вĕçертмесĕр туртать ушкăнне.

Куç виçми çут тĕнче анлăшне

Кăтартма васкакан амăшне

Ăнланас пек часах амавус⁵:

— Çул çинчех сиктере-сиктере

Ӳстерсе вăй кĕртсессĕн пире

Хăрамасăр вĕçертĕн, анне.

Ун чухне хамăртан çаклатсан

Пархатарлă та йывăр çăка

Пиллесе ăсатсам аякка.

Ăнланса: тилмĕрсе кĕтнине

Васкаса, ĕлкерсе сан пекех

Таврăнатпăр каллех те каллех...