Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Вăрçă нихçан

чарăнмасть,

вăй пĕтсен те

парăнмасть.

Вăл шала

кĕрсе каять,

унта вăй

пухса ларать.

Ик çын

хушшинчи вăрçă –

маншăн пулсан

вăл шăрçă.

Ăçтан

пуçланни те çук,

пĕтесси те

палли çук.

Пирĕн хальхи

вăхăтра,

пулас пек

пурте ăсра.

Анчах вăрçас

шухăшсем –

ялан пирĕнпе

вĕсем.

Вăрçă вăл

кашкăр пекех,

курăнма та

çав тĕсех.

Çынсен шутне

сайратать,

санитар пек

тасатать.

P.S. Пурте çакна

ăнланаç,

Малалла

Пирĕн колхозăн чăх-чĕп ферми пысăк. Унта чăхсем çеç мар, хурсем те, кăвакалсем те тем чухлех! Чĕпписене инкубатортан илсе килеççĕ. Кăçал иртнĕ çулхинчен те ытларах илсе килчĕç.

Вăл фермăра Кольăн аппăшĕ — Марина ĕçлет. Эпир Кольăпа ун патĕнче час-часах пулатпăр, ăна ĕçре пулăшатпăр: чăхсене, хурсемпе кăвакалсене, вĕсен чĕпписене апат паратпăр, тислĕк тасататпăр. Ку ĕç пирĕншĕн йывăр мар, ĕçленĕрен ĕçлес килет. Чĕпписем вара!.. Çав тери хитре! Сап-сарă, мамăк мечĕк пекскерсем пĕтĕлт! пĕтĕлт! туса çӳрени инçетренех курăнать. Кольăпа иксĕмĕре курсан, тӳрех пире хирĕç чупаççĕ. «Чип-чип! Твик-твик! Чвик-чвик!..» Паллах, çимелли пама ыйтаççĕ.

Пĕррехинче эпир çапла фермăна пытăмăр та, Марина аппа пире:

— Эп правленине кайса килетĕп. Эсир чĕпсене асăрхăр-ха. Лайăх сыхлăр, пĕрне те куçран ан çухатăр. Атту тилĕ илешрĕ, ĕнер икĕ чĕпĕ тытса кайрĕ, — терĕ.

— Тилĕ ĕнкертрĕ?!. Ах, вăрă! Ну, эпир ăна «вĕрентетпĕр» чĕпĕ вăрлама, тепре килтĕр кăна… — хаваслансах килĕшрĕмĕр эпир.

— Пĕр пытармасăр каласан, чĕпĕсене сыхлассипе пĕрлех тиллине хăйне курасси те илĕртет-ха пире. Эх, курасчĕ ăна! Хамăр куçпах курасчĕ!..

Малалла

Паянах!.. Ĕнерпе мăшăрланĕ Ыран!

Туйĕнче ташласа-юрласа юлмасан

Кивçенле кун илме ан та хăй Ватлăхран —

Шăлсăрскер курпунпа явăçаймĕ асам.

Ăраскал — мыскара, мешехин¹ пур йĕрке —

Ăсупа чун-чĕрӳ пулччăрин кӳнтĕлен².

Пурнăç хăй макăрса савăнмалăх пирке³ —

Алтăрне тыт паян — Вилĕмрен эмеллен.

Пире вĕрентмелле мар,

тахçанах ăна пĕлетпĕр –

юратнипе кăна мар,

хамăра-хамăр çиетпĕр.

Кунĕпе ай-ай тесен,

чир ниçта тухса каймасть.

Ăна çĕнтерес килсен,

хăвна çиме юрамасть.

Кунта килтĕмĕр пулсан,

каймалли вăхăт çитет.

Пурнас тесе шутласан,

чирĕн вăйĕ те пĕтет.

Хăшпĕр чух манăн пуçа

шутлаттарать пуласси.

Айăпламастăп пурнăçа,

ун аллинче – мĕн курасси.

Ман çумра никам та çук,

пĕччен мар эп ун пекки.

Куçа хупакан та çук –

ку вăл – ĕмĕрĕн сакки.

Ун пеккинчен хăрасан,

хăвна çиме тытăнан.

– Пĕтрĕмех, – тесе ларсан,

леш тĕнчере вăранан.

Пĕр сăмаха та кунта

эп шутласа кăларман.

Çак сăмахсем пур çулта

мана пĕччен хăварман.

Турра шанса пурăнни,

нумай çынна пулăшать.

йывăр пурнăç курăнни,

вăйсене пухма хушать.

Икĕ-виçĕ питленсе,

пурăнать вăл халь ĕмсе.

Президиумсенче ларасшăн,

татах та пуян пуласшăн.

Шеллеп ун пеккисене,

питĕ йывăр вĕсене –

пур шăтăка кĕмелле,

çулама та пĕлмелле.

Укçа тесенех вара,

çунтаратпăр хамăра.

Ун пекки ĕлĕк те пулнă,

укçана çавапа çулнă.

«Çавапа» – вăл «ĕç» тени,

«ĕçлесе илет» тени.

Халь ĕçпе укçа тумаççĕ,

суту-илӳпе пухаççĕ.

Мĕн те илеççĕ йӳнĕрех,

сутаççĕ ылтăнпа пĕрех.

Уншăн ĕлĕк айăплантарнă,

паян вăл саккуна чарнă.

Урăх ĕçре укçа тăваймăн,

нихçан та пуян пулаймăн.

Мĕн тăван – пурăнмалла,

çуралаймастăн каялла.

Чухăн çынна савăнтарать –

пуян та вилме пултарать!

Пурăнас марччĕ ăмсанса,

президимусенче ларса.

Пирĕн хальхи

пурнăçра

тĕлĕнмелли –

пĕр пасар!

Вăл нумай

савăнăçра,

ман çумра та

сахал мар.

Кашни кун

мĕн те пулсан

пирĕн пурнăçа

кĕрет.

Сывлăш таса

е тусан –

çил вĕрессинчен

килет.

Пĕр çамрăках мар

хĕрарăм,

мана тĕлĕнтерме

пултарчĕ.

Чăнах та эп

тĕлĕнсе кайрăм –

кун пеккине

нихçан курманччĕ.

Мĕн пулнине

эп пытармастăп –

çук унта

пытармалли.

Эп çиленместĕп,

савăнмастăп –

мана юлать

асăнмалли.

Малалла

Вăрмана кайса çӳренĕ чух хăвăрпа ялан хутпа кăранташ илĕр, мĕн курни-пĕлнине çырса хурăр», — терĕ Лев Борисович Лембэ профессор, пирĕн шкула пырсан. Çавна асра тытса эпир халь вăрмана çырла е кăмпа татма кайнă чух чи малтан кĕсъене хутпа кăранташ чикетпĕр. Халиччен курманнине мĕн те пулин куратăнах, сăнаса çӳре кăна.

Хальхинче Йăлăм вăрманне эпир Гешăпа иккĕнех кайрăмăр. Нумаййăн çӳресен усси çук: хăш-пĕрисем питĕ шавлаççĕ, вара кайăксем инçетренех илтсе тараççĕ, тĕсне те курса юлаймастăн.

— Атя тупăшатпăр, паян кам миçе кайăк курать, — терĕ Геша.

— Юрать, — килĕшрĕм эпĕ те, — тупăшатпăр. Кам ытларах курса пĕлет, вăл — пĕрремĕш вырăна тухни пулать.

Калаçса татăлтăмăр. Атăл урлă каçса Йăлăм вăрманне кĕрсенех Геша:

— Пулчĕ! — çав тери савăнăçлăн кăшкăрса ячĕ. — Эпĕ халиччен нихçан, никам курман кайăк куртăм! — терĕ.

— Ăçта? Мĕнлерех кайăк?

— Авă, — кăтартрĕ Геша, — çав тери илемлĕ кайăк!

Пĕр шĕшкĕ тĕмĕ çинче пĕчĕкçĕ кайăк — вĕлтрен тăрри ларать. Эсир те курнах ĕнтĕ вĕлтрен тăррине, çерçи пекскер çеç вăл, нимĕн илемĕ те çук ун çумĕнче. Геша вăл хăй çавнашкал, ваттисем калашле, йĕпрен пĕрене тума ăста.

Малалла

Сăпкана тупăкпа улăштарĕ Элчел⁴.

Несĕлсен⁵ Сăмахне ĕлкĕресчĕ унччен

Самана йыттисем çыртайман сăввăмра

Тăхăмсем⁶ пĕлмелле чĕркесе хăварма.

Каламастăп паян: ушкăнпа-и? пĕччен?

Тайăна⁷ сĕтĕрме вăй парать çут тĕнче.

Ĕлкĕресчĕ кăна — пурăнни тарама —

Ĕмĕрсен чиккинчен ывăтса каçарма.

Акă кур: мĕн тери халь хитре,

Мĕн тери тухатуллă хавалăм.

Çутăлтарчĕ Шăпаçăм питрен —

Сулăнсан та ӳкмерĕм. Мĕн калăн?!

Эсĕ мар-им, ара, вĕскĕртсе

Самана çиллине хăваларăн?!

Лӳшкесе йăлăхтарчĕç тертсем —

Çирĕпленчĕ, çĕрмерĕ тымарăм.

Эсĕ мар-им, ара, кĕвĕçпе

Пиçессе тăхтамасăр вăрларăн

Кăвасак çитĕнӳ çимĕçне?

Çылăхпа пăтратса сахăрларăн?

Йӳçĕхсех кăпăклантăм. Вара?..

Тĕттĕмре кĕтнипех тулчĕ картăм.

Куççульпе кӳпчесе тулнăран

Тăварланнăччĕ юн — сăрăхтартăн...

Халĕ кӳп чарăнмасăр, кӳпех!

Тавăратăп кивçен — йышăн парăм.

Çырла мар — пылакланнă Эрех —

Ураран ӳкермелĕх хаярăм.

Ман атте тетте туянчĕ —

Кăвак куçлă пукане.

Лавккарах вăл йĕрсе ячĕ,

Уççăн кăшкăрчĕ: «Анне!»