Электронлă вулавăш

 

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

 

Шухăшсен кĕтĕвне шуйхатмасăр иртме

Те ăстайăм çитмест, те пăлхавлă чĕре

Кипкинчи ĕмĕтне чарăнмасть ĕмĕртме:

Хăвалать таппипе — уямасăр çĕре,

Уямасăр куна — юраман сунара:

Канăçа шыраса кĕтесрен кĕтесе

Çапăнать тĕртленӳ кунĕпе, çĕрĕпе:

Çакăнтах пулмалла... чун туять... куç тĕсет...

Шыракан — тупмаллах... Шăкăрин! Картипех:

Шухăшсем чӳхенме пухăнса тапăра!

Пăтранса тăракан сăмахсен пĕвинче

Чӳхенсе çӳрекен шухăшсен кĕтĕвне

Иртĕпех систерми — тенĕ чух — хальхинче

Юриех хыт ярать чун-чĕре сас-чĕвне —

Парлатса хăпарать шуйхану таврара...

Çук, тытманччĕ пăшал, серепе те илмен —

Айккарах пăрăнса утмаллаччĕ хуллен.

Çак тĕле вĕсене шыраса та килмен

Ма хускалчĕç вĕсем?! Тертĕм — пур, çук — термен:

Чĕрчунла тапăнса вĕлеретĕп пăвса:

Пĕрине, теприне... чарнаймастăп текех:

Тăлласа тăкмасан, хумасан йĕркипе

Шухăшсен шăм-шакне — юлмиччен — пĕтĕмпех

Сăвăсен савăтне хама май, кирлĕ пек...

Вара тин сунартан канăçпа таврăнам

Ывăнтăм пуль

çапăçма,

хама-хам

куллен вăрçма.

Тăшмансем

нумаййипе-ши,

пуçра ăс

сахаллипе-ши –

ялан вăрçă

ман ăшра,

ăсĕ чăнах та

хыçра.

 

Пурăнатăп

ку таран,

тухаймастăп

шухăшран –

паян пурăнап

пулсан та,

ман чĕре

тапать пулсан та –

миçе хут эп

вилсе кайрăм!

(Сăмах çавăрса

каларăм).

 

Час-часах

ун пек шутлатăп,

пĕрре кăна мар

калатăп –

те Турă

çиленнипе,

ман çине

ӳкет тӳпе!

Эп ăна

чунпа туятăп,

темшĕн

çылăхсем шыратăп.

Хам мĕнле

таса пулсан та,

тӳп-тӳрĕ

ăна курсан та,

ăçтан пырать

ку япали –

хама

айăпламалли;

Ман çумри

çын айăпне,

ма илмелле

хам çине?

 

Эп вара

рыцарь та мар,

çылăх

каçаракан мар.

Çыннăн

çылăхне илме,

кам пултарнă

вĕрентме?

Ку вăл

халăхăн шăпи

Малалла

Чĕре вăл

пит нумай чăтать –

куçĕсем хăйĕн,

вĕçех курать.

Вĕрипе сивĕ

чăтнипе,

чĕре тĕл пулать

чирпе.

 

Вĕри вăл

чĕрене çиет,

сивви ăна

чĕтреттерет.

Пурте çавна

аван пĕлеççĕ,

ăна пачах та

шеллемеççĕ.

 

Чĕрен шăпи

çавăн пек пулĕ,

ун урлă

юн тымарĕн çулĕ.

Юççи те,

пылакки нумай,

кансĕрлеç

ăна пĕрмай.

 

Пурне те

унăн чăтмалла,

хăйĕн урлă

кăлармалла.

Курайманлăхпа

пĕрле,

юратма та

пĕлмелле.

 

Чĕре пуррине

Малалла

Çичĕ çулхи Руслан ашшĕне:

— Атте санпа вăрмана пырам-и? — терĕ.

— Юрĕ. Кайăпăр.

Çитрĕç. Ашшĕ кĕрепле, кĕреçе аври тума пилеш вулли касрĕ. Пĕр вырăнта вĕсем шурă кăмпа, эмел курăкĕ пуçтарчĕç, мăйăр курланкисене хутаçа тата-тата хучĕç, Сергей Васильевич çывăхри пĕвере виç-тăватă пулă тытрĕ.

Руслан тĕлĕнсе:

— Атте, акă вăрман епле вăл, — терĕ.

— Вăрман пек пуянни çук, уй пек асли çук ачам, — хуравларĕ ашшĕ.

Кантăкланнă кăвак куçунтан

Шаккасан та тухмарĕ куççуль...

Пăрланса ларасран сар çуртам

Ăшăтсаччĕ ăна миçе çул!..

 

...Ăшăмри ăшшăмпа ăшăрха —

Шанчăкна кăларатăп тӳрре!

Тутăхман — çаплипех — тăтăрха.

Пĕр тумлам кăларсамччĕ: пĕрре!

 

Савнăçпа сăрламашкăн сăнна

Ирĕк пар яланхи йăлапа:

Пирĕнтен кам хуçа, кам хăна

Ӳлĕмрен татса парĕ шăпа.

 

Пиркепе пăралатăп пăрна:

Кăмăлна хытарма пăрахан!..

Шăтарсан шевлемпе кăкăрна

Пур-пĕрех пулăн ман — тапĕ тан!..

 

Тапĕ тан — тайăнна тавăрсан:

Ейӳлле сарăлсан туйăму,

Сыпкăншар сыпнипе хунасан

Нихăçан парăнман хăрхăму.

 

Пытарса пурнакан пăлхавна

Çиеле кăларатăп пĕрех!

Ан хĕрхен-ха — ыйтатăп — хăвна:

Эс хытман-ха, вилмен-ха, чĕрех!

 

Кантăкланнă кăвак куçунтан

Ывăнмасăр шаккатăп каллех...

Çăхавсен йăлхахне çурмаран

Çурса тăкĕ тасалăх халех!..

 

...Тан тапать?!.. Тан тапать! Таппăмпа

Малалла

Кӳрентерме памастăп эп хама, —

Ниçта та, никама та, нихăçан та!

Кӳрентерме памастăп эп хама!

Çакна тăшманăм асĕнчен ан ятăр!

 

Кӳрентерме памастăп эп хама, —

Юлма тивсен те алăсăр-урасăр!..

Эп сăмахпа тĕп тăвăп тăшмана,

Анчах та вилĕп ятăма ямасăр!

 

Кӳрентерме памастăп эп хама!

Çакна каллех эп татăклăн калатăп!

Мĕн, ахальтен-им чĕрĕ эп çаплах?..

Мĕн, ахальтен-им халь тупа тăватăп?..

 

Кӳрентерме памастăп эп хама!

 

16.07.2021

Илемпи хĕрĕме

 

Мана хам йăвам килĕшет.

Вăл пĕчĕк, анчах питĕ хăтлă.

Вăл çутă, вăл ăшă, таса.

Пурах, пур унта çут пуласлăх!

 

Ялан эп йăваллă пулман,

Йăвасăр та пурăннă эпĕ.

Анчах та усман пуçăма —

Йăваллă пулма ĕмĕтленнĕ.

 

Пур халь манăн йăвам.

Манран телейли халь çуках-тăр!..

Ан тив, вăл ытла пысăк мар,

Анчах вăл пит ăшă та çутă!

 

Мана хăм йăвам килĕшет.

 

16.07.2021

Пĕчĕкренех

пире каланă

çăкăрпа чул

пурри çинчен.

Чулĕ нумаййи

çинчен.

Сана вара

чулпа персен,

сан мĕн тумалли

çинчен.

 

Унта иккен

хăйĕн саккунĕ –

сана чулпа

çатлаттарсан,

çăкăрпа

пемелле сан!?

Чул сан валли

хатĕр пулсан,

çăкăр

шырамалла сан;

 

Хăшпĕр чухне

мĕн тумалла?

Халех чулĕ

вĕçсе çитет,

ку ĕнтĕ вăл

сана лекет.

Чĕре урса

кайса сикет,

чулĕ лексен

тĕнче пĕтет!

 

Манăн урăх

шухăшсем пур –

çăкăр шыраса

çӳриччен,

ман пата

чулĕ çитиччен,

çапас алли

çĕклениччен –

ман ĕлкĕрес

вăл куриччен.

 

Çапассине

кĕтсе тăмастăп,

«ан çап» тесе те

каламастăп.

Чулне курсан та

хăрамастăп,

хамăн çулран та

пăрăнмастăп.

 

Р.S. Ĕлкĕрме –

хамăн чул пур!

Атăл, Сăр, Çавал таврашĕнчи вăрмансенче мĕн-мĕн курса пĕлме пулни çинчен каласа та, çырса та пĕтереес çук. Пĕрре çулла эпир, хамăр ялти ачасем, ятарласах похода кайса Çавал тăрăх эрне ытла çӳрерĕмĕр. Çавăн чух Çавалта кăна 23 йышши тĕрлĕрен пулă тытрăмăр. Эпир тытса пĕлменни тата миçе тĕрлĕ йăх пулă пурăнать-ши унта? 26 йышши тĕрлĕрен йывăç куртăмăр. Эпир тĕл пулса курманни тата мĕн чухлĕ-ши? 59 йышши тĕрлĕ курăк, чечек, ӳсен-тăран тупрăмăр. Эпир тупса татманни тата мĕн чухлĕ-ши? 37 тĕрлĕ йăх кайăк, 42 тĕрлĕ йышши чĕрчун куртăмăр. Эпир курманни тата мĕн чухлĕ-ши?..

Кирек мĕн чухлĕ пулсан та, Атăл, Сăрпа Çавал тăрăхĕнчи вăрмансем мĕн тери илемлĕ те пуян пулин те, пирĕн ял çыннисем хамăр колхоз утарĕ таврашне юмахри пек илемлĕ те пуян çĕршыв теççĕ. Тĕрĕс хак параççĕ. Чăн-чăн заповедник, зоопарк, ботаника сачĕ теме юрать кунти вăрмана. Тем тĕрлĕ йывăç, ӳсен-тăран, тем тĕрлĕ кайăк, чĕрчун пур унта.

Пĕр хушмасăрах çапла калама пулать: кунти вăрман çавнашкал илемлĕ те пуянни пуринчен ытла Палюк мучи тăрăшнипе пулчĕ. Ĕнтĕ темиçе çул эп ас тăвассах çав утарта пурăнать вăл. Утарта ĕçлеме тытăннăранпа Палюк мучи кунта малтанах пулнă йывăçсене сыхласа хăварчĕ кăна мар, çĕнĕрен хăй тем чухлĕ лартса ӳстерчĕ, халиччен пурăнман кайăксене явăçтарчĕ. Ахальрен мар ĕнтĕ ку таврари çынсем Палюк мучи пирки сăмах пуçарсан: «Палюк мучи вăл кайăксен чĕлхине пĕлет», — теççĕ.

Малалла

«Поэзи — тĕлĕк».

Илтнинчен.

 

Тĕлĕк-и поэзи, тĕлĕк мар-и,

Тĕлĕкрен нимпе те кая мар!

Хĕвеле ним мар эс ыталатăн,

Тултарсан вăл сан чунна кăвар.

 

Кайăкран та лайăхрах юрлатăн

Эс, — лексессĕн унăн ытамне,

Сăвă кăмăлна тыткăнласассăн,

Чăл та пар вататăн чулсене.

 

Тĕлĕк-и поэзи?.. Тĕлĕк!.. Тĕлĕк!..

Хăш чухне тутли те çук унран.

Эмелрен те пахарах сиплет вăл

Санăн суранна, — эс амансан.

 

Шел, пурне те курăнмасть çак тĕлĕк —

Çак телей, асамлă çак юмах...

Сан чуну мăкланнă чул пулсассăн,

Кураймастăн эс ăна, паллах.

 

Тĕлĕк-и поэзи, тĕлĕк мар-и,

Тĕлĕкрен нимпе те кая мар!

Хĕвеле ним мар эс ыталатăн,

Тултарсан вăл сан чунна кăвар.

 

16.07.21