Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Улăп хыççăн килнĕ этем вĕтĕ,

чĕрчунсен тĕнчи те çавнашкал:

кĕсрене ашак хăварĕ пĕтĕ,

кашкăр-йытăран хунать шакал…

Мăн Аçа, упраннă-ши вăрру? –

Çĕр-Ама çие юлса пĕр кантăр,

çăва çумĕн хăмăшлăх хумхантăр,

çавра çилĕн çиттĕр çĕн ăру.

Хăмăшлăхран тухĕ пин-пин кĕвĕ,

пирнешкелĕ пырĕ итлеме…

Улăпсен çи-пуçĕ ылтăн-кĕмĕл.

Мула мар саваççĕ, – ИЛЕМЕ!

24.10.2007.

Пуху пуçтарăннă. Халăхсем пĕр-пĕринпе сăмахлакаласа тăраççĕ. Старости, сĕтел хушшинче лараканскер, ури çине тăчĕ те: «Ан шавлăр-ха, чарăнăр. Кĕтӳçĕсем паян тытар-и?» - тет. «Тытас, тытас», - теççĕ сĕтел умĕнче тăракансем. «Тепĕр пухура тытар-и, мĕн-и?» - тет старости.

- Килнĕ-килнех, ĕçе туса пĕтермесĕр хаварас мар, пăрахас мар!

- Ну, кам кĕтӳçе кĕрет. Пĕлтĕрхисем кĕретĕр-и? - теççĕ.

- Юрать, калаçса пăхас ак, мĕн калĕç, - теççĕ пĕлтĕрхи кĕтӳçĕсем.

- Хакĕ мĕнле пулĕ, - тесе ыйтать старости. Ку кĕтӳçĕсем пилĕк уйăх хушшинче пĕр çулталăк тарçăра тăрас укçана илеççĕ. Анчах çул ӳстерме хунă йăлипе вĕсем кашни выльăх пуçне вунă пус хушса ыйтаççĕ.

- Кашни çул хакне хăпартаççĕ. Хăçан вăл пирĕн ӳстерес йăла пĕтĕ? - теççĕ халăхсем.

Хыçаларах тăраканнисем темĕн мăкăртатса тăраççĕ. Ял куштанĕсем сĕтел патĕнчех тăнласа лараççĕ. Кăшт шавлакаласан, вĕсенчен пĕри калать:

- Юрать, эпир хакне ӳстерĕпĕр. Эсир эрех нумай ĕçтерĕр-и? - тет.

Пухӳ пĕтемпе тăпах чарăнчĕ.

- Кашни пуçшăн вунă пус ӳстерсен, эпир пĕлтĕрхинчен икĕ витре ытла парăпăр, теççĕ кĕтӳçисем.

Малалла

Кĕркуннене

кĕтĕмĕр пулас,

кĕрекине

пурсăмăр хавас,

кĕр çитнишĕн

пĕртте кулянмарăм.

Çуркунне çитни çӳçентерет,

вăрăм çĕрсенче тĕллентерет, –

çур акилĕх

вăрлăх туянмарăм.

Кĕркуннийĕ

килĕ-ха татах,

хам та пулăп

пулĕ-ха тутах,

тус-тăванпа эпĕ

пуян мар-им!

4.09.2007. Элĕк.

Кăларса янă хуçа кăвакалне,

Кайнă вăл кĕрсе

Вăрăм курăк хушшине,

Тунă вăл унта йăвине,

Тунă вăл унта çăмартине.

Çăмартине тупнă тарçисем,

Кăтартман çăмартине хуçана:

Хуçи, çăмартине курман та,

Кăвакалне те шыраман.

Кайса кĕнĕ кăвакал

Вăрăм курăк хушшине,

Тухаймас лутра кăвакал

Вăрăм курăк хушшинчен.

Шухăшлать лутра кăвакал

Тырă пуссине тухмашкăн:

Тырă пуссинче çын нумай,

Çынсем унта тырă выраç,

Пире унта ярас çук,

Ярсан та пире тырă парас çук.

Кăçта каяс лутра кăвакал?

Улăхра та юрĕччĕ те,

Унта курăк пит вăрăм,

Манăн ура пит кĕске,

Эпĕ унта çӳрес çук,

Мана унта ярас çук.

Мĕн тăвас лутра кăвакал?

Чĕппĕмсем пит нумай:

Урисем пит кĕске,

Курăка таптаса пымасăр,

Курăк çинчен тухайрас çук;

Çунатпа хупса лартмасăр,

Çуначĕсем çитĕнес çук.

Пĕлетĕп ăçта лайăхне:

Кӳлте пулă пит нумай,

Кӳ(л)е çитсе кĕресси,

Кӳлĕ çитсе кĕрсессĕн,

Пулли те нумайччĕ,

Малалла

Мархва карчăк йăранĕ çине пĕр мăкăнь вăрри таçтан килсе ӳкнĕ. Вăл шăтнă, ӳснĕ, чечеке ларнă. Йăранне ик-виçĕ хут та çумларĕ — тĕкĕнмерĕ ăна Мархва карчăк. «Илемлĕ. Лартăр», — терĕ.

Пралукпа иртсе пынă чухне мăкăне Иван Симунчă участковăй асăрхарĕ. «Наркотик. Немедленно уничтожить!» — çырса хучĕ вăл блокночĕ çине.

Ирхине урам енчи кантăк умĕнче мăнукĕ валли çăм чăлха çыхса ларакан Маюк кинемей хăйсен умĕнчен участковăй машини иртсе кайнине курса юлчĕ. Урайĕнче, ура вĕçĕнче, тĕлĕрсе ларакан кушак аçинчен такăнса кайсах кантăкран пырса уртăнчĕ. «Мархва патне кĕчĕ. Тем пулман пулĕ те. Калаканччĕ-çке», — хăй тĕллĕн калаçса илчĕ вăл.

Пукан çине уртса янă тутăрне пуç тавра туртса çыхрĕ. «Турра шанса туясăр çула ан тух», — тенешкел туя тытрĕ. «Тур çырлахтăрах!» — тесе пӳртрен тухса утрĕ. Пичĕ çине юхса аннă кăвак çӳçне пуçтара-пуçтара Мархва карчăкăн мунчи кĕтессине пырса тăчĕ.

Кунтан, карта хушăкĕнчен йăлтах курăнать. Иван Çимунчă участковăй пăлтăр пусми çинче çырса ларать. Ун умĕнче Мархва карчăк тăрать. Аллисемпе хăлаçланса участковăй темскер ăнлантарать.

Хăлхине тутăр айĕнчен кăларсах итлерĕ пулин те, Мархва карчăк сăмахĕсене Маюк кинемей лайăххăн илтсе юлаймарĕ. Участковăй: «Алă пус!» — тенине пит тĕрĕс илтрĕ. «Ахальтен алă пустармасть. Мархвана илсех каять ĕнтĕ», — шухăшларĕ вăл. Унталла-кунталла пăхрĕ. Чалăшла пурăнакан Уртем мучи патне чупнă пек кĕрсе кайрĕ.

Малалла

Мĕн-ма иртни çеç ман чуна килет,

мĕн-ма улшăнуран ялан хăратăп?

Хваттерĕмре курап тăван киле,

ачалăха паянхинче шыратăп?

Кирек мĕн кур – теме ас илтерет,

ялан туяп хама çĕр-çĕр çул пурннăн,

çак çĕр çинче пурне те пĕлнĕн, курнăн…

Чухласчĕ ман, мĕне ку пĕлтерет?

Поэзипе ытла супсах курман.

ăсран та тайăлман.

Ватах та марччĕ. –

Туссемшĕн хаклă кашлакан вăрман,

ман куçăм умĕнче ялан тымарччĕ.

Вăл курăнмасть.

Унран сĕткен илет

чăваш чунне упран çăки-юманĕ...

Иртни кăна ман чунăма килет.

Этем хăй тымарне мĕскершĕн манĕ?

1.09.2007. Шупашкар.

Куян кулянать тееççĕ,

Куян йăваш тееççĕ:

Эп куйланмасăр кам куйланас?

Кăмакине пăхрăм — кукли çук,

Хуранне пăхрăм — яшки çук:

Куйланмасăр кун иртмес,

Шукăшламасăр çĕр иртмес.

Хăнана кайма хӳрем кĕске,

Çынсене хăратма шăлăм сайра.

Улма йывăççи патраки çисе,

Тутам катăк пулчĕ,

Тутама шăлма тутăрам çук.

Аллăма кĕрепле турăм,

Пуçăма шăпăр турăм,

Çапах юраймарăм (хуçана).

Йĕри-тавра тимĕр хапха,

Кирак кăçталла пăхсан та - тăвăр хапха.

1880-1890

Кăлтăрттин, кăлтăрттин

манăн пуйăс чупать,

инçетре акă тин

Шупашкар курăнать.

Мăшăра ыталам,

ачашлам ачама,

чăннине эп калам:

кансĕр уйрăм пурнма.

Пултăр пирĕн тымар,

ăш йăва пултăрах.

Хăнара япăх мар,

килсенче аванрах.

Çулĕ пулĕ ытти,

çын килнех таврăнать.

…Кăлтăрттин, кăлтăрттин

пуйăс-ут чарăнать.

18.09.2007. Шупашкар. Ир.

— Аранах тупрăм сана, — клуб пуçлăхĕн пӳлĕмне кĕнĕ-кĕменех калаçма пуçларĕ выльăх самăртакан комплекс зоотехникĕ Илья Петрович Башлыков, — тăваттăмĕш кун ир те каç сăнатăп клуб алăкне — çăра. Аван мар, Меркури шăллăм, халăхран аван мар! Ĕçлемесĕр укçа илсе выртать теме пултараççĕ. Эсĕ комплекса артистсем илсе пыратăп тесе евитленĕ те, ĕçлекенсем тек минретеççĕ: «Хăçан килет Меркури концертпа?» — теççĕ.

— Вăт ман пуçа та эсĕ минретни кăна çитместчĕ, — умĕнчи журнала айккинелле кăмăлсăррăн сирчĕ клуб хуçи. — Пĕлетĕн-и, Башлыков юлташ, эпĕ паян кун, çак самантра пĕччен виçĕ çын ĕçне туса пынине? Сана, хăв лавна кăна туртакана, калама çăмăл: «Аранах тупрăм» — теме. Пĕр кут та пĕр пуç сан — унталла та ирĕк, кунталла та чару çук. Эх, ман вара...

Килнĕ çын ăнланмасăр хулпуççине сиктеркелерĕ.

— То-тă çав. Пĕлместĕр. Калаçма тесен вара... — Меркури кĕç-вĕç ӳксе вилес çын пек питĕ эрленсе каларĕ ку сăмахсене.

— Мĕншĕн-ха тăрук виçĕ çыншăн пилĕк авмалла?

— Лару-тăру çапла хушать. Мĕнле вăхăтне манса ан кай. Пасар экономики текен саманара пурăнатпăр. Эсĕ комплекс пуçлăхĕсенчен пĕри. Ĕçе ытлашши çын йышăнса тултармалла маррине те пĕлетĕн. Кашнинех тӳлемелле.

Малалла

Сывă пул,

Ăстамбул,

чыс-мухтав

сан Мускав —

самолет чиперех вĕçсе анчĕ.

Тĕрлĕ сăн,

тĕрлĕ çын

çăксемпе,

тюксемпе

пасара е ăçта-тăр саланчĕ.

Тĕрĕкри –

тĕлĕкри

пурнăçсем,

курнăçсем

пиншер байт-асăмран епле тухĕç?

Е канас,

ИКАНАС?

Тăн-ăспа,

тăнăçпа –

ак епле тĕллевсем лартать тухăç.

Мĕн унта,

мĕн кунта,

кам апла,

кам çапла

пулнине чухласа эпĕ илтĕм.

Тĕрĕксен

тĕррисен

эрешне,

ĕретне

ăнланса, улшăнса халĕ килтĕм.

17.09.2007. Мускав. Ир кӳлĕм.