Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пин-пин ăс тупсăмĕ — наука,

Мĕн ĕмĕр пухнă вăй-хăват

Пуçларĕ çĕнĕ талпăну халь —

Таçта-таçта та çул хывать

Çĕр айĕ, çийĕ, тинĕс, космос.

Пăраласа, ишсе, вĕçсе,

Пĕлӳсене ăçтан çеç ăсмĕç,

Ăсаççĕ те тĕпчевçĕсем.

Сӳтме тапратрĕç пайăн-пайăн

Курма çук вĕтĕ атома.

Шыраççĕ: пулмалла ăслайĕ

Ик атомран пĕрре тума.

Этемлĕх, савăн, атом вăйĕ

Телей кӳме çан тавăрать!..

Анчах та анăç

Сĕмсĕр вăйă

Пуçарчĕ çакă вăй тавра.

Мул хуçисем — эсрел таврашĕ —

Унран тăвасшăн чун илли,

Çĕртен масар туса хурасшăн

Цивилизацимĕр валли.

Этемлĕхĕн çук мар ăс-хакăл,

Ăнланмаллах мĕн пуласса.

Пуçтахлансассăн йăкăл-якăл,

Кайран вара каю пусать.

Никам çĕнме ан хĕрĕнтĕр —

Чĕр юлмăн атом вăрçинче,

Çунса арканнăн «Челленджер»

Çунса арканĕ çеç тĕнче.

Хăш еннелле-ха тайăлĕ

Кун-çулăн аслă тараси:

Мир майлă, вăрçă майлă-и?

Пирте вăл — тайăлтарасси.

Пĕрлешĕпĕр,

Кĕрешĕпĕр,

Мир çыннисем, çине тăрсах.

Çул памăпăр,

Астармăпăр —

Чарăпăрах эсрел-вăрçа!

Госпитале ăна тăшман тылĕнчен самолётпа илсе килчĕç. Вырнаçтарасса манпа юнашарах вырнаçтарчĕç. Анчах, хушшăмăр çывăх пулсан та, эпир пĕр-пĕринпе часах калаçса кураймарăмăр. Вăл хăйĕн суранĕсемпе асапланатчĕ, эпĕ, тута-çăвара осколок касса кайнă пирки, пĕр сăмах та йĕркеллĕ, çын ăнланмалла калама пултараймастăм. Вăл мĕнлерех сăн-питлĕ ача иккенне те курман эпĕ: манăн икĕ куçа та çыхнăччĕ. Çапах та, хăйне курман пулин те, хамăра пăхакан сестрасем ун пирки мĕн калаçнине пĕрре кăна мар итленĕччĕ эпĕ. Пĕлетĕп ĕнтĕ, вунтăваттăра вăл, Гаврик ятлă. Унпа калаçма çукки çеç питĕ пăшăрхантарать. Анчах телей пăрахса кайман иккен мана та; тепрер уйăхран, ырă кăмăллă та ăста врачсем тăрăшнипе, эпĕ те çăвар уçса калаçакан пултăм. Хам çеç мар, вăл вăхăт тĕлнелле Гаврик те кăшт самайланнă пек пулчĕ. Эпир ĕнтĕ унпа сада та тухса çӳреме пуçларăмăр.

Вăл мана, суккăрскере, час-часах çавăтса тухатчĕ. Йывăçсен сулхăнне лараттăмăр та вара, пулас пурнăç çинчен киленсех калаçаттăмăр. Эпĕ, вăл калаçнă май, тӳпенелле пăха-пăха илеттĕм, çутă хĕвеле шыраттăм. Хĕвел маншăн ĕмĕрлĕхех сӳнсе ларнăн туйăнатчĕ.

Малалла

Эс çĕн каçсен çĕн шухăшĕ пекех...

Эс симĕс çуркунне пек ман ума

Çитсе те тухрăн. Тунсăхăм текех

шăнтаймĕ кăмăла. Ырри — нумай.

Пăхам-и кармашса чӳречерен?

Кăвак та пысăк чӳрече сана

кĕтсе пуль уçăлать. Эп çĕнĕрен

итлетĕп çĕкленӳллĕ сассуна.

Эс çĕн кунсен çĕн шухăшĕ пекех...

Эсех пуль терĕм манăн çуркунне.

Чуна шăнтаймĕ сивĕ кун текех —

Кĕрер телейлĕ ĕмĕт пахчине.

Сарăлать Метагалактика,

Пур енне тапаççĕ çăлтăрсем.

Пирĕн те çаплах пулать-ха,

Уйрăлса каяççĕ çул-йĕрсем.

Тăвăр мар-çке космос уçлăхĕ,

Мĕншĕн ютшăнса таçта тарас?

Мăшăр çăлтăрсем те пур-çке-ха,

Çаврăнаççĕ пĕр-пĕрин тавра...

Çывăхах эпир те пытăмăр,

Утăмшар кăна, тен, тумалла —

Пĕр йĕре ӳксе орбитăмăр

Вĕçсĕр савăнтартăр кăмăла.

Юлтăр пурнăç шăкăр-шакăрĕ

Вак метеорит пек аякка.

Тавралла шевле çеç акăпăр —

Туслăхпа телей шевли акар!

Ярапаллă пурçăн тутăр,

Çав тери хитре тĕрри.

Капăр тутăр хаклă пултăр,

Туянаймăп тетĕр-и?

Эп айван-и, эп кахал-и?

Пилĕке авса, хуçса

Тĕрмешсессĕн пухăнкалĕ

Чаплă тутăрлăх укçа.

Пурăнатпăр пит йĕркеллĕ,

Хирĕлмен, хăр-хар пулман,

Тутăр туянса парнелĕп

Чунăм савнă арăма.

Ярапаллă пурçăн тутăр.

Çав тери хитре тĕрри.

Уявра ман арăм пултăр

Пуринчен чи капăрри.

Шурă-шурă çеçке çурнă

Çамрăк çĕмĕрт пахчара.

— Пире мар эс, çĕмĕрт, курнă,

Курнă урăх мăшăра.

Шăпчăксен юрри илемлĕ

Шурăмпуçĕ килеспе.

Эпĕ мар ăна итленĕ

Ирсерен чун савнинпе.

Каччине хĕр парнеленĕ

Асăнмалăх шур кĕпе.

Эпĕ мар ăна çĕленĕ,

Капăрлатнă тĕрĕпе.

Манăн мар, вăл урăх хĕрĕн

Çулăмланнă чун-чĕри,

Чуптусан тутийĕ хĕрнĕ

Шĕл кăвар пекех вĕри.

...Çĕнĕ юр пек шурă çĕмĕрт,

Тек пытармăн никамран,

Юратмашкăн ĕмĕр-ĕмĕр

Тупа турăмăр паян.

Укăлча хыçĕнче: «Шуркка! Шуркка!» — тени илтĕнчĕ. Артур кĕтӳрен таврăнакан ĕнине çапла чĕнет иккен.

Арçын ача сассине илтсен урама Анюта та тухрĕ, выльăхсене кĕтсе илме васкарĕ.

Артурпа Анюта ĕнисем юнашарах утаççĕ, хуçисене курсанах иккĕшĕ те харăс му-у! тесе сасă пачĕç.

Анютăсен ĕни хура тĕслĕ, кĕлеткипе çӳллех мар, урисем те кĕске.

Артурсен вара — шурă, урисем вăрăм, хӳри вĕçĕ хăмăр пăнчăллă.

Арçын ача Анютăна:

— Хураçкуна хăваласа кĕрт хăвăртрах, вăл çĕр тĕслех, пирĕнни пек шурă пулсан... — терĕ.

— Ĕни хура та, сĕчĕ шурă унăн, — хуравларĕ хĕр ача Артура.

Йăлăхтарчĕ: каç та, ир те

Çурĕ, çурĕ çумăр... Иртрĕ.

Ĕнтĕ кантăк умĕнче,

Чăрăш лăссисем çинче,

Темĕн чул хунар çунать,

Çĕн Çул çитнĕн туйăнать.

Шутлатăн пуль: хĕл сиввинче,

Çак Шăнкăртам шăнса пăчланчĕ.

Анчах, тăнла, пăр айĕнче

Тапса тăраççĕ, ăнлансамччĕ,

Çăлкуçĕсем. Вăй — вĕсенче!

Чĕре те вăй пухать çапла —

Çăл пек юратăва упрасчĕ.

Пурнăçра пĕрле ялан

Килĕштерсе кăна пурнасчĕ.

Тутăрпа шăлать васкавлăн

Хĕр тарланă кантăка.

Чĕвĕнсе те, кармашса вăл

Тулалла пăхса тăрать.

Урампа пĕр васкамасăр,

Пĕр енне кăшт тайăлса,

Туяпа анать Юлмасов

Тукасран Анаткасса.

«Унăн орден та пур, теççĕ,

Пур, тет, ум тулли медаль.

Çывăхран ăна курасчĕ», —

Шухăшлать хĕр пăхнă май.

«Кăшт кăна-çке курса юлтăм.

Иртсе кайрĕ. Уксахлать.

Хăй çапах утать хăюллăн», —

Тимĕрç-хĕр пăхса юлать.

* * *

Кунĕ ăшă. Уççăн-уççăн

Йăпшăнса шух çил вĕрет,

Пĕр хутламсăр кăвак пурçăн

Каркаланнă тӳпере.

Ялкăшать хĕвел. Илемлĕ

Хăйне майлă хĕл тĕнчи...

Ачасем сăрта иленнĕ,

Ярăнаççĕ катаччи.

Сарăлса ларать мăнаçлăн

Ват йăмраллă тăван ял.

Ак пĕве. Ав тимĕрç лаçĕ,

Вут сикет унта йăлт-ялт.

— Ĕçлеме вăй патăр, — терĕ

Лаççалла кĕрсе Иван.

— Тавтапуç, — тет тимĕрç хĕрĕ, —

Ĕç ăнса пырать, аван.

Малалла