Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çуллахи вăхăтра Тавит пахчаран кĕме те пĕлмест. Мĕнле йывăç кăна çук унта! Улма-çырла йывăççисем çуркунне шап-шурă чечеке лараççĕ, çуллапа кĕркунне вара çимĕçĕпе савăнтараççĕ. Çак йывăçсене пурте юратаççĕ. Шăрăх çанталăкра вĕсене шăвараççĕ, çĕрĕ хытса кайсан — кăпкалатаççĕ. Кил хуçисемшĕн пĕтĕм савăнăç — пахчара.

Пахча вĕçĕнче пĕр йăмра тунсăхласа ларать. Ун патне пырсах та каймаççĕ, пăхмаççĕ те, ун çинчен аса та илмеççĕ. Ӳсет, çитĕнет йăмра. Темшĕн çак йывăç Тавита питĕ килĕшет. Пахчана тухсан вăл кашнинчех йăмра патне пырса тăрать те унпа калаçать. Тавит калаçать — йăмра чĕнмест. Майĕпен-майĕпен йăмра сасси те илтĕнкелеме пуçлать: паян — хулленрех, ыран — хытăрах. Çапла йăмрапа Тавит туслашсах каяççĕ. Арçын ача йăмра çинчен ашшĕ-амăшне пĕр сăмах та каламасть, каласан та — вĕсем ĕненмеççĕ.

Пĕр ирхине Тавит йăмра патне пырса тăрсан лешĕ тӳрех савăнăçлăн калаçма пуçлать: «Пĕлетĕн-и, манăн пĕр пысăк ĕмĕт пур. Тĕнче уçлăхне çул çӳреве каяс килет манăн. Санăн пĕрле пырас килмест-и?» — тет. Арçын ача савăнсах каять. Мĕнле каяс килмĕ-ха! Пурте тĕнче уçлăхне çитсе курма ĕмĕтленеççĕ. «Эпĕ никама каламасăр тухса кайсан аттепе анне мĕн калĕç? Вĕсем кулянаççĕ вĕт!» — тет Тавит. «Ан хăра, эпир тĕнче уçлăхне çитсе килнине вĕсем сиссе те юлаймаççĕ. Сана выляма кайнă тесе шутлаççĕ, эпĕ вара вĕсемшĕн — те пур, те çук», — тет йăмра.

Малалла

Çĕрĕпех алхасрĕ вутлă çиçĕм,

Çĕрĕпех кĕрлерĕ аслати.

Чĕремре те çавнашкал, савниçĕм.

Эс çумра çукран, тен, пулать-и...

Кантăкĕ уçса-хунăнса тăрать,

Хупма вăй çук, ĕненетĕр-и?

Пуш-пушă пӳлĕмре чунăм хăрать,

Пĕр-пĕччен тарăхтăр тетĕр-и?

Ăшă вырăн самантрах пушанчĕ,

Тухса чупрăм çумăр витĕрех.

Манпа пĕрле çумăр та кулянчĕ,

Куççуль юхрĕ. Йĕчĕ. Йĕтĕрех!

Шапарса утатăп çиле хирĕç,

Çăмăл мар пĕччен утма çĕрле.

Урăх çынпа эсĕ кĕçĕр терĕç, —

Шанăç çук сире пулма пĕрле.

Çĕрĕпех алхасрĕ вутлă çиçĕм,

Тăхлан тӳпе тăчĕ çуталса.

Каçарсам, тульккĕ, мана, савниçĕм,

Çылăхлă эп, йĕреп татăлса...

Йĕпреç енчен килет тепрер ӳнерçĕ,

калать, «Президентпа пĕр ятлă эпĕ,

ман сăрлава «айванлăх мелĕ» теççĕ...»

- Айванлăх философи вĕт вăл, тетĕп.

Юлташăмсем Федорова мухтаççĕ,

Ăна ăсчах ятне пама ыйтаççĕ:

«Ăсчах» тени пулать вăл «ăслă чах»,

«Вучах» тени пулать вăл «вутлă чах»,

«Пучах» тени пулать вăл «пуллă чах»,

«Пуххи, çăлкуçĕ» тениех вăл «чах»...

Эппин, мучи, пул тивĕçлĕ ăсчах!

Тольяттире пур пĕлĕт пек автан,

Çĕрпӳ çинче ун — бетонран капан,

Бетонранах чавса тăвать пуль Розов

Сăра театрĕнче сăраллă пусă.

Ф.И.Мадуров шепсута

Суха лаши те, туй лаши те пур,

Хăшне хăçан кӳлессине чухлаттăмăр —

Нихçан эпир юлман пăрахăçа!

Хамăр маттур чухне утсем маттур,

Анчах суха мĕнне пĕлмен те пур —

Çавна туй лашине тыттартăмăр...

Ĕçпех виçетпĕр хамăр пурнăçа,

Сухамăр тарăн, анисем те аслăччĕ,

Татах, татах ĕçлессисем нумай!

Çапах çĕклер-ха усăннă пуçа,

Кăшт кантарар-ха ывăннă куçа,

Ахалĕн, темĕн, çутă пĕлĕт касăлчĕ.

Тăвăл хирет пирĕн хире самай,

Тулли пучахлă анасемĕр авăнчĕç,

Курсамччĕ! Хамăр туй ачи таптать!

Каçăр пуçне тăратнă, ахтур, кай!

Пуласшăн пĕкĕрен çӳлте пĕрмай...

...Мухтанакан туйра пăс ямĕччĕ...

1999, чӳк, 15.

Канаш çулĕ, «Пучах» апаткил.

Ялта кашни килтех кушак пур. Тимруксен çемйи те кушака питĕ юратать. Вĕсен пурĕ виçĕ кушак. Вĕсем виççĕшĕ те пĕчĕкренех пĕрле выляса ӳсеççĕ. Вĕсем пĕринчен тепри хитререх. Çавăнпа та çурасене кайса пăрахма шел тесе виççĕшне те усраççĕ.

Пĕррехинче кӳршĕ хĕр ачи Лисук Тимруксем патне выляма пырать. Ачасен вăййине кушаксем те хутшăнаççĕ. Хĕрсе вылянă вăхăтра хура тĕслĕ кушакки Лисука чĕрмелесе пĕтерет. Лисук чăтайманнипе сасăпах макăрса ярать. Çакăншăн Тимрук кушака ятласа та илет, пӳрнепе юнаса: «Ачасене тивмелле мар, хитре вылямалла, вĕсем сире юратаççĕ вĕт. Акă эсĕ халь Лисука кӳрентертĕн, вăл сан пата урăх выляма килмест», — тет.

Хăй ашкăнса вылянишĕн кулянса кушак пӳртрен тухать те ансăр сукмакпа вăрманалла утать. Пырсан-пырсан вăрман хĕринчи пĕр йывăç патне çитсе чарăнать. Пуçне çĕклесе пăхать те — хăй умĕнче йăмра тăнине курать. Савăнса кайнипе унпа калаçма пуçлать:

— Ырă кун пултăр, йăмра!

— Саншăн та кунĕ ырă пултăр, кушак!

— Сана кунта кунĕн-çĕрĕн пĕччен ларма кичем мар-и?

— Мана пĕччен ларма килĕшет. Эпĕ хăнăхрăм ĕнтĕ.

— Мана та вĕрент-ха пĕччен пурăнма.

Малалла

Сăрхăнать кантăкран кун çути,

Шурăмпуç çупăрлать сан сăнна.

— Ан кайсам... — чĕтĕрет хĕр тути, —

н васка çĕрлехи ман хăна...

Яри уç-ха, савни, кантăкна,

Уçă сывлăш чуна кăтăклать.

Юрату ерипен сан ятна

Йĕр туса чĕрере шăтăклать...

Сăрхăнать кантăкран çурхи кун,

Сар хĕвел кармашать тӳпене.

Пач ыйтмасăр çурхи çепĕç чун

Парнелет юрату чĕрене.

Çук, вилмен тăван чĕлхе, аманнă,

Тӳрленет суран им-çамласан.

Çук, пĕтмен чăваш, анчах саланнă,

Чăмăртанĕ харăс чан çапсан.

Чĕмсерлĕх ăна, тен, пулăш панă,

Тайма пуçа хĕç витмен, чăнах, —

Пирĕн йăх вутра та сывă юлнă,

Сăпайне кура тур пулăшнах.

«Чĕмсĕр йытă чĕпĕ тытнă», — теççĕ.

Чĕмсĕрлĕх, тен, — ылтăн? Тĕрес мар!

Вăхăт калаçмашкăн вĕçе-вĕçĕн,

Калаçар, тăван, çума эс лар.

Çичĕ ĕмĕр каялла вакланă

Атăлçи Пăлхар патшалăхне.

Туртса илнĕ пурлăха хакланă,

Сум пулман нихçан чăваш йăхне.

Таната ĕмĕлке евĕр тарнă,

Халăха хăратнă чăтлăхра

Туслăха çĕлен — наркăмăш-сăнă

Аркатма пултарнă вăхăтра.

Советсен влаçне туса хурсан та,

Шăп пĕр тан пулса çитмен чăваш.

Çĕн тӳре-шара çаплах кулсан та,

Тăрăшнă пулма ялан йăваш.

Çавăнпа, тен, чăвашсен çĕр-шывĕ

Тăрса юлнă тăмлă çĕр çине.

Çуркалать ăна çурхи кун шывĕ,

Çут çанталăк хирĕç хуçине.

Малалла

Тепри Шупашкара тĕкме кĕрттерчĕ:

Шăмăршăра нарат касса пĕтерчĕ:

Мĕнпе аппаланать матур Хĕветĕр?

Ăна Турамăшĕ тытса хĕнетĕр!

Таçтан тупса вăл «Турăç» ушкăн турĕ,

Чăваш йăлисене таптасшăн-ши, тем мурĕ.

Хăй чăрсăр та, çапах-ха пархатарлă,

Чăваш ĕçĕпелех юлташлă-варлă...

Анчах хыт пуçлă — итлемест пĕрре те —

Ăна Турамăшĕ тытса хĕнетĕр!

Сурпан салтса пăрахнă Петĕр Пупин —

«Сурпансăр» ĕçлеме ун ирĕк çук-им?

Йывăç чĕрет те сăн кӳлепелет,

Тарăхнипе калать: «Тӳре-шара... бĕлет!»