Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Вăл кун эпир Йăлăм вăрманне кăмпа татма кайрăмăр: эпĕ, Мирон Кузьмич, кӳршĕ ачи Эрхип — виççĕн. Çывăхра çынсем нумаййăн çӳренĕ, кăмпа шыраса хырсем айĕнчи «кавире» тăпăлтарсах пĕтернĕ, çавăнпа пире Мирон Кузьмич тӳрех инçете, çынсем питех çӳремен вырăна, ертсе кайрĕ. Мирон Кузьмич вăл, Йăлăм вăрманне тахçантанпах çӳрекенскер, хăш вырăнта мĕнле кăмпа ӳснине лайăх пĕлет.

Вăрманти çулпа чылай инçете кайса пĕр шурлăхлăрах тĕле çитрĕмĕр, çулран пăрăнса кĕтĕмĕр те, эх, кăмпа!.. Шучĕ те, вĕçĕ-хĕрри те çук! Шур кăмпа, хыр кăмпи, хурăн кăмпи, хĕрлĕ кăрăç… Пĕринчен тепри илемлĕн курăнса: «Мана тат, мана!» — тенĕ пек илĕртсе лараççĕ. Кунтăсене тем хушăра туп-тулли тултартăмăр.

Кунĕ питĕ ырă кун пулчĕ: уяр, лăпкă, сывлăш таса; вăрмантан тухас килмест. Вăрманĕ ку вырăнта питĕ илемлĕ. Тӳпемрех çĕрте — авалхи хырсем, айлăмра — хурăнлăх, пысăках мар кӳлĕ пур, ун тавра карталанса хăмăш ӳссе ларнă.

Тулли кунтăсемпе карçинккасене атăш курăкĕпе хупласа çыхрăмăр та киле таврăнас умĕн канма лартăмăр.

«Крли-и-и! Крли-и-и!» — илтĕнсе кайрĕ сасă.

— Тăрнасем!.. — кăшкăрса ячĕ Эрхип.

Малалла

Те шăрçа ку, те пăрçа:

Савăнтарать пахчаçа.

Хĕрлĕ мар, хура та мар,

Симĕс мар вăл, сарă мар.

Ку вăл — шурă хурлăхан —

Витĕр курăнать пăхсан.

Çип çине тирсе тухсан

Мăй çыххи тума аван.

Шурă хурлăхан ӳсет

Пирĕн пахчара кăна.

Камăн çиесси килет —

Килсе курăр хăнана.

Аслă вăрман уçрĕ

Ешĕл каррине.

Ман сукмакăм чупрĕ

Чăтлăх варрине.

Çут хĕвелĕ шелсĕр

Ăшшине тăкать.

Сулхăн тӳсеймесĕр

Тĕм хыçне тарать.

Вăрман имĕ-симĕ —

Хĕп-хĕрлĕ çырла.

Тутлă, ырă çимĕç

Пирĕн тавралла.

Ăшă, ырă куншăн

Савăнать чĕре.

Кунтăк хыççăн кунтăк

Тулчĕ ĕшнере.

Кĕнеке!

Эс — пире вĕрентекен,

Пысăк ăс парнелекен,

Ĕçлемешкĕн чĕнекен,

Кĕнеке!

Кĕнеке!

Эс — пире вăй кӳрекен,

Çĕнтермешкĕн пиллекен,

Çут малашлăх сĕнекен,

Кĕнеке!

Кĕнеке!

Эс — пире ӳстерекен,

Инçете вĕçтерекен,

Ĕмĕте çитерекен,

Кĕнеке!

Сакăлта та чаккама,

Йăлтăркка, яка,

Юратать ачашланма

Уйăхри тиха.

Кунсерен ĕçе тухать

Амăшĕпеле.

Е кая тăрса юлать,

Е иртет каллех.

Çăмăл пултăр кăшт тесе

Юнашар утать.

Амăшĕ çавна сиссе

Çăмăлрах туртать.

Йăлăмра лăсăллă вăрман ытларах: хыр, чăрăш. Лăсăллă вăрманта сывлăш питĕ сиплĕ, ырă, уçă, таса. Çавăнпа ман кӳршĕ Мирон Кузьмич Йăлăм вăрманне сунара е çырла-кăмпа татма çеç мар, ахаль уçăлса çӳреме те час-часах каять. Пуринчен ытла хырлăхра çӳрет.

Çӳреме те лайăх хырлăхра. Хура вăрманти пек чăтлăхсем çук унта, урана чăлханакан çатăрка курăксем те ӳсмеççĕ. Йăрăс та тем çӳллĕш хырсем хушшипе çӳренĕ чух чи хаклă йышши кавир çийĕн утса пынăн туйăнать. Чăн-чăн кавир пекех çав хыр е чăрăш айĕнче ӳсекен мăк курăкĕ. Шупка кăвак тĕслĕ çипрен чĕн-тĕрлесе çыхнă тейĕн вăл курăка: вĕтĕ-вĕтĕ çулçисемпе эрешленсе çыхланса, кĕççеленсех ларать; тымарĕ кĕскескерне лаптăкĕ-лаптăкĕпе сĕвсе илме пулать.

Çак çемçе «кавир» çийĕн канлĕн кăна утса çӳретĕн вара хырлăхра. Анчах, унччен пулать-и, кунччен-и, сан уру айне темĕнле хытă муклашка лекет те нăтăрт! туса ванса каять. «Кавире» уçса пăхатăн та… эх, шурă кăмпа пулнă-мĕн!

Кун хыççăн эс асăрхансарах çӳреме, унталла та кунталла пăхса пыма тытăнатăн. Чим, тата пур иккен кунта шур кăмпасем! Акă, инçех те мар пĕри «кавире» шăтарса уçнă та хăйĕн шупка хăмăр шлепкине кăшт кăна кăтартса ларать. Кунтах, çывăхрах, тепре, иккĕ, виççĕ… У-у, мĕн чухлĕ! Пăх-ха эс вĕсене, «кавирпе» витĕнсе лараççĕ. Ăшă пултăр теççĕ-ши?.. Хĕвеле те курас килет пулас хăйсен, ӳсерехпе «кавирне» уçсах тухаççĕ.

Малалла

Эп ăсатрăм сана ыр сунса,

Курăнми пуличчен ал сулса,

Çĕмĕртсем çеçкине тăкиччен,

Шăпчăксем юррине маниччен.

Эпĕ кĕтрĕм сана чĕререн

Чунăма çунтарса, кунсерен.

Каçсерен ыйăха çухатса,

Ирсерен ĕмĕтпе йăпанса.

Шăрçаларăм нумай çырусем

Шыраса чи ачаш сăмахсем.

Каçсерен сар çурта тивертсе,

Шур хута куççульпе йĕпетсе...

Çырса ятăн мана виç сăмах.

Ун пекки эп кĕтменччĕ, чăнах!

Виç сăмах — «Манайсам, ан кĕтсем».

Чунăма самантрах хуçнисем.

Эп ăсатрăм сана ыр сунса,

Курăнми пуличчен ал сулса.

Çав-çавах сăнарна манайман.

Тен, кĕтме те пачах пăрахман...

Ман çинчен, чун савни, шухăшла

Ир те каç, çурçĕрпе, кăнтăрла.

Чĕремре упраса сан сăнна

Чунăмпа эпĕ туйăп çавна.

Савнă тус, маншăн эс тунсăхла,

Çав-çавах макăрма ан шутла!

Шухăшна, тунсăхна туйнăран

Ăшăмра лăпланайĕ суран.

Ĕненсем, чун савни, ĕненсем,

Кĕç иртеç çак кичем кун-çĕрсем!

Тĕлпулу самантне васкатса

Пурăнап пĕр санах юратса!

Кĕтсе ил, савнă тус, кĕтсе ил,

Тутрупа куççульне шăлса ил!

Ман хĕрӳ ытама вырнаçма

Эс тухсам васкаса урама!

Çыр хĕрринче ӳсет йăмра —

Хăй чĕркуççи таран шывра. —

Тух хăвăртрах, йăмра, шывран,

Шăнса эс чирлĕн çаруран.

Йăмра пăхмасть те каялла.

Тек тайăлать вăл шывалла.

Юлташĕпе вăл ух! та ух!

Кӳлленчĕк урлă сикнĕ чух

Шуса ӳксе лапра çине

Варланă пулнă кĕпине,

Ак халĕ амăш куриччен

Васкать, чӳхет ăна темччен.

Çавра пуçĕсене усса

Ирччен канассăн çывăраççĕ,

Хĕвел тухсассăн пит çуса

Сап-сар пуçĕсене тураççĕ.

Кун каçипе çӳл тӳпене

Куç сиктерми пăхса лараççĕ,

Хĕвел пулма ĕмĕтленен

Хĕр ачасем пек туйăнаççĕ.