Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Самана сăнчăрланă Сăмах

Кун кунлать касмăкне¹ кăшласах...

Çăрине çĕмĕрме çав-çавах

Пултару, пуçару пулмаллах!

Самана сăнчăрланă Сăмах

Вилĕмпе вăхăтран вăйлăрах —

Ултавпа уртарсан уйрăмах

Пĕтĕмпех пĕтерейĕ пуçтах.

Самана сăнчăрланă Сăмах

Тăллине тĕпретет-ха татах...

Чăхăмне² чараймастăн — часах

Сирпĕтсе салатать — сасăпах!

Курак Мĕтри, хунькассинче пулнă пек, халĕ унтан урапа çинче силленсе таврăннă пек тĕлĕк тĕлленсе выртаканскер, такам хыттăнах: «Тăр, мучи! Çитет сана çемçе çĕрте кун чухлĕ çывăрса килнипе», — тенине илтсе вăранса кайрĕ.

— Ийя! — йăпăр-япăр сиксе тăчĕ Мĕтри. — Ма çапла çĕр варринчех кăшкăрса вăрататăн эс, карчăк?

— Мĕн мăкăртататăн эс унта? Халех матраса пуçтарса хур! Ха, тăсăлса выртнă вăл!

Пуçне карттус тăхăннă ют хĕрарăм хунарпа çутатса тăнине курсан тин Курак Мĕтри, ыйхăран уçăлса çитсе, хăй пуйăс çинче пынине тăна илчĕ. Ăна вакунти кондуктор вăратрĕ иккен.

— Мĕн пулнă? — куçне сăтăркаларĕ Курак Мĕтри.

— «Мĕн пу-улнă!» — витлесе илчĕ ăна хĕрарăм-кондуктор. — Çĕркаç «Кама тӳшек-минтер кирлĕ?» тесе ыйтсан эсĕ ним те шарламарăн… Халĕ, ав, епле тăсăлса выртнă матрас çине! Халех пуçтарса хур!

Курак Мĕтри, çӳлти плацкарт çине майлашнăскер, кондуктор умĕнчех тӳшеке ялти пек хуçлатса чĕркерĕ те çӳлĕк çине хăпартса хучĕ.

— Вăт çапла, — терĕ тинех кăмăлĕ тулнă кондуктор. — Матрас çине выртас пулсан, каçхине укçа тӳлемеллеччĕ, простынь, минтер пичĕ, çитти илмеллеччĕ…

Малалла

Çавăн евĕр санкцисем –

пирĕн кĕтнĕ хăнасем.

Паян куна е ĕнер,

тытăнчĕç хума кĕпер.

Малтан мăя хĕстереç –

ăна – глобализм теç.

Хамăр килте хамăра

сывлăш памаç кăкăра.

ВТО саккунĕпе

ял-хуçалăха пĕтерчĕç.

Хĕвеланăç çулĕпе

нушасем патне çитерчĕç.

Санкцисемпе çаптарса

пирĕн вăя тĕрĕслеç.

Тĕнче умĕнче кулса,

пире хуратса ĕçлеç!

Ларса лайăх шутласан,

хамăрах, Тур пулăшсан –

пурнăçа тытма пĕлетпĕр,

ăна сирĕнсĕр çĕклетпĕр!

Раççейре çĕр пит нумай –

ĕçлесен, кунта та Рай!

Санкцисем пулăшнипе

хăпарать пирĕн тӳпе.

Пирĕн халăх та маттур,

пурăнмаллăх пурте пур!

Сирĕн çĕрнĕ санкцисем,

пурнăç çĕкленӳçисем!

Пуçăмра выртакан Шухăшсен тĕркинчен

Темĕскер шыраса — Хуравсен çиппине

Кукăрчак сăмсипе çекĕллерĕ Ыйту...

Шĕркетлерĕ³ çапла çăлтăрсем сӳниччен —

Палăртасшăн пекех — хăш енчен тивнине

Шухăшпа Хурава чăн-чăнах вăл турту⁴.

"Никама кирлĕ мар", "йăлăхтармăш", "пĕччен"...

Тĕрлĕрен калакан, тĕрлĕрен чĕнекен...

Тем тесен те вĕсен пĕр анне — Ырату.

Вакуннăн-вакуннăн шăваççĕ саккунлăн

Аса илӳсем сыпăнтарнă кунсем...

Тăратăн вара: пулман та пуль? Пулнă!

Йышнас килмесен те çырлах, ĕненсем.

Вакуннăн-вакуннăн... те савнăç, те хурлăх

Тултарнă, иртеççĕ сăмсам умĕнчен.

Ачалăх та яшлăх сăрт-тăвĕ, çыр урлă

Таçта тăхтамасăр каяççĕ инçе.

Вакуннăн-вакуннăн... иртеççĕ шак хунăн⁵

Сывлас сывлăша ĕмĕтпе тĕтĕрсе...

Пĕлмесĕр тăратăн: мĕн чухлĕ-ши юлнă —

Шăпам картнă пек - сыпмалли кунăмсем?

Теприсем тĕкĕнме хăяйман хуплашкам илемне

Кăн-кăвак куçунтан вĕçертме те хăратăн...

Паянччен çирĕпех пулнинчен кирлĕ мар тĕлĕнме —

Ăшлăха⁶ упрама пултарать-ха хăватăм.

Хĕвĕшӳ хӳттинче пăлхавна пытарма пĕлнĕрен —

Çын çинчех эс мана вăтанмасăр вулатăн...

Халиччен курман пек, тепĕр хут, çĕнĕрен —

Ăс-тăнпа туйăмна вăрçтарать пулĕ ятăм.

Лăплансассăн куçу ӳкерет ӳкĕнӳсĕр хисеп

Ахăртнех, тепĕр хут куриччен упрамалăх...

Йышăнатăп, унпах кирлĕ чухлĕ — пĕлетĕн — тӳсеп

Ыттине хак парать хальхи мар, çĕнĕ халăх.

Степан Лукич вăрман пурнăçне уçса хунă кĕнеке çинчи пекех пĕлет. Йăлăм вăрманĕнче халь вăл курман е пĕлмен йывăç кăна мар, курăк та çуках. Вăрман кайăкĕсене те вăл курнă çеç мар, кашни кайăк мĕнле пурăннине, вĕсен йăлисене пĕлсе çитнĕ. Кайăксене питĕ юратать вăл. Çавăнпа-и, тен, ун чух вăл пире кайăксем çинчен те хапăл пулсах каласа пачĕ.

«Куккук чĕппине те хăй пăхса ӳстермест: çăмартине ытти кайăксен йăвине хурса хăварать те — ĕçĕ пĕтнĕ. Çавăнпа ăна çынсем кахал кайăк тесе шутлаççĕ. Çапах та вăрманшăн пулсан, куккук чи усăллă кайăксенчен пĕри: çу каçипе хурт-кăпшанкă пухса çӳрет.

Ула таккана «вăрман санитарĕ» теççĕ. Тĕрĕс калаççĕ, мĕншĕн тесен вăл кайăк вăрманта çĕрĕк хуртĕнчен тасатман хăрăк йывăç хăвармасть.

Хурт-кăпшанкăсем хăйсене кура мар чее, йывăç хуппин шăтăк-çурăкĕсене пытанаççĕ. Пытанччăрах, сăнчас вĕсене пурĕ пĕр шыраса тупать.

Кăсăя çу вăрлама юратнипе «чапа» тухнă кайăк. Юмахра çеç вăл. Пыл-çу çисе мар, пуринчен ытла хурт-кăпшанкăпа тăранса пурăнать кăсăя.

Куккук, ула такка, сăнчаспа кăсăя çеç-и, ытти кайăксем те пулăшаççĕ вăрманти хурт-кăпшанкăсене пĕтерме. Кашни кайăк çулсерен пиншер хурт-кăпшанкă тытса çиет. Çапах та вăрмана çав хăрушă тăшмансенчен сыхлас ĕçре кăткă пек паттăрри çук», — тесе вĕçлерĕ хăйĕн сăмахне Степан Лукич ун чух.

Малалла

Ман ангелсем

ик енче иккĕ –

мана вĕсем

пит юратаççĕ.

Вĕсенчен пĕри

пĕчĕккĕ –

çавна манăн

ăшсем туяççĕ.

Сулахайри

пăшăлтатать:

«Эп саншăн

сысна çури мар,

мана итле,

аван пулать –

ытлашши

шарламасăр лар.

Хăвна пĕрре те

эс ан чар –

ĕçес тесессĕн,

ĕç те яр.

Хĕрарăм

енĕпе илсен –

ĕлкĕр, кирлĕ мар

вилсен».

Çак сăмахсене

илтсен,

шухăшсем –

ир киличчен.

Пĕр енчен –

тĕрĕс калать,

ырă канашсем

парать.

Вăл каланине

тусан –

пăсăлать

пурнăçăм ман.

Ĕçкĕ ăçта

çитерет;

Нумай çынна

пĕтерет.

Юрату ман

пурнăçра,

пулмарĕ

савăнăçра.

Лайăххи унтан

курман,

е ăна

асăрхаман.

Тепĕр енчен

шутласан –

килте арăм

пулмасан –

мана никам

пăрахмасть,

урăх арçына

Малалла

Куçунта пăтранса тăракан авăрна

Куллăма чĕпĕтсе ывăтатăп пĕр катăк:

Çăтса ярĕ часрах — пытарса хăварма —

Киленсе йăпанмалăх ыран, паян мар-тăк.

Тĕпрететĕп тата виç-тăватă сăмах

Курнăçман вăхăтра сулăмна⁷ упрамалăх...

Тĕнче тăрăх касса йăлăхсассăн хăвах

Умăмра чарăнса ыйтăн чĕптĕм хавхалăх⁸.

Пысăк-пысăк Вăрманта

Ларать пĕчĕк Тунката.

— Халĕ çеç эпĕ лутра...

Ĕлĕк пулнăччĕ кăтра,

Ешĕл те кервен⁹ Юман!..

Иртекен манран пулман!..

Тăр! чĕтретчĕ çак Ката!..

Сас каятчĕ çич юта!..

Хăçан папка çурмалла,

Хăçан çулçă тăкмалла —

Эп параттăмччĕ хушу.

Çырмара юхан шыв-шур

Шăпланатчĕ çавăн чух.

Пулнă вăйлă! Пулнă шух!

Ун пекки халь, кай-ха, туп!..

— Чарăн-ха, пустуй ан суп:

Вуллуна тивсессĕн Хурт

Кунтан пулмĕ чаплă çурт

Кунтан тухмĕ пĕрене,

Терĕç мар-и, Вĕрене?

Касрĕç ячĕç, турĕç вут.

Суййуна текех ан сут, —

Терĕ чăрăш юнаса.

Çухатман хальччен ăса:

Ни çулла, ни çуркунне,

Ни хĕлле, ни кĕркунне

Улшăнмасăр вăл тăрать,

Йышăнмасть нихçан хахать¹⁰.

Ĕлĕк пулнă Вĕрене

Çав тери йӳтенине

Хăнăхса çитсе Юман,

Хурăнпа Пилеш, Палан.

Мĕн тăвас? Нумай юлман —

Курмăша перет Вăрман.

Çапла халь те вăрманта.

Çĕрсе ларать Тунката.