Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Урам урлă çурта вăрра кĕме авăрланса тăракан çынна Макçăм мучи кĕçналăк кăшт уçăлнă-уçăлманах асăрхарĕ. Курчĕ те шалтах аптраса ӳкрĕ — кăнн! хытса кайнăнах пулчĕ. Мĕн тумалла кун пек чух: кăшкăрмалла-и? Кăшкăрсан та мĕн усси, камах илтĕ лупас хыçĕнчи çĕрулми лаптăкĕнче çум çумлакан карчăкĕсĕр пуçне? Çуллахи вăхăтра ял пуш-пушах: арçынсем, пурри-çукки, йăлт шапаша тухса кайнă, хĕрарăмсенчен чылайăшĕ — вăй питтисем — кӳршĕ ялта çĕвĕ цехĕ пеккинче тăрмашаççĕ, Куçра Çумккин ачине пуйтараççĕ. Урамĕ те ку, Макçăм мучи пурăнаканни, тăкăрлăк хĕрринчи юхăннă виçĕ çурта çĕрне бульдозерпах тĕктерсе тасатнă хыççăн тĕп ялтан темле уйрăларах тухса ларнă пек пулса тăчĕ.

Макçăм мучи алăка питĕ асăрханса тайрĕ те хушăкран сăнама пуçларĕ. Вăрри çамрăк çын мар иккен, кăна Макçăм мучи тӳрех асăрхасах та илмен кĕтмен çĕртен пулнăран. Самаях çулланнăскер-мĕн. Пĕшкĕне-пĕшкĕне хапха айне пăхрĕ вăл, картишне тĕсеме хăтланчĕ ĕнтĕ, унтан çĕкленчĕ те пӳрт умнелле утрĕ, чӳречесенчен пăхасшăн кармашрĕ. Пĕринчен, тепринчен...

Макçăм мучин малтан темле минресе илни те, шикленнĕреххи те тахăш самантра хăвăрттăнах иртсе кайнă пек пулчĕ, вара вăл веранда çумне карчăкĕ икĕ сурăхне кĕтĕве хăвалама çӳрекен туйине илчĕ, алăка асăрханарах уçса урама тухрĕ, çапла асăрханарахах урам урлă каçрĕ, унтан васкаварлăн йăпшăнса пырса патакĕпе вăрра хул калакĕнчен тăрăнтарчĕ.

Малалла

И.Я.Яковлева асăнса.

1. Ахăрсамана

Ахрат тĕпне, сĕм вăрмана

Чăваш пытаннă хĕн-хуртан.

Çапах та ахăрсамана

Ăна асапсăр хăварман.

Ăна хăратнă киремет.

Çулран çĕттернĕ арçури.

Чăваш, эс пулнă, шеремет,

Чиркӳпеле патша чури.

Хаярлăх тулнă кăкăрна.

Ирĕкленмен çапах тĕнче.

Куççуль шăрçиллĕ юрруна

Упранă эс хуп хушшинче.

Шух ĕмĕтсем çутта чĕнни

Çитереймен телей тĕлне.

Тӳре-шаран хура ĕни

Кавленĕ сан кĕнекӳне.

Çапах эс шанчăк çухатман.

Чăваш, эс пурăннă кĕтсе

Хăвна çутта кăларакан

Хастар çын улăп килессе.

2. Кăвак хуппи

Ламран лама хыпар çӳрет.

Чăваш ачи, пĕл, хĕпĕрте!

Хут вĕренме илеççĕ, тет.

Шкул уçнă имĕш Чĕмпĕрте.

Кĕтсеччĕ улăп килессе.

Çав улăп — Яковлев иккен.

Тĕттĕмлĕхе ăспа сирсе

Çутта тухмашкăн чĕнекен.

Чăваш вăл, курнă хăй хĕн-хур, —

Малалла

Нӳрлĕ çил Пăларан çĕкленсе

Ак часах садсене кĕмелле.

Хĕвел çаврăнăшсем тĕлĕнсе

Çаврăнаççĕ халь ГЭС еннелле...

Çут тĕнчери чи хӳхĕм кĕвĕсем —

Шыв шăнкăр-шăнкăрĕ, чĕкеç чĕвĕлтетни,

Шур çĕмĕрт çеçкисем çилпе пăшăлтатни —

Пĕр сасăра янрарĕç вăй илсе.

Чун йыхравне чунпа тăнламалла, —

Çапла калаççĕ сасă ăстисем.

Эсир юрланине илтес тесен,

Тен, чун та сирĕнни пек пулмалла.

Эп ун кашни ӳкерчĕкне курса

Хама ялан ачалăхра туятăп.

Пăхатăп та хама манса тăнлатăп

Çил вăрманта вăратакан сасса.

Çапла малтан хăй чĕркуççи çинче

Пире тĕлĕнтерет пуль çут тĕнче.

Сантали Лариванĕ, пĕрле сыпнă тусĕсемпе сыв пуллашса, тăван ялне тӳрĕ çулпа утрĕ. «Утрĕ» теме аванах та мар-ха, мĕншĕн тесен вăл тайкаланса кăна пычĕ. Хăш чух такăна-такăна кайкаларĕ.

Тӳпери çăлтăрсем те ытти чухнехи пек мар, ытлараххăн курăнчĕç Ларивана. Йă-ăл! çиçсе илеççĕ те çĕр çине вĕçсе анаççĕ. «Телей çĕр çине тăкăнать, — философла пĕтĕмлетрĕ Лариван. — Тен, НЛОсем анаççĕ пирĕн пата? Вăт пĕрре тĕл пуласчĕ çавсене».

Çырпа çырмине çитнĕ чух умра тем амакĕ мĕлтлетни курăнса кайрĕ. Хĕрлĕ сенкер çутăсемпе ялтăрать хăй.

— Хайхи Марс çыннисем мар-ши? — иккĕ-виççĕлле курăнакан куçĕсене сăтăрса илчĕ Лариван. — Чăнах, çавсем пулас. Кур-ха, ку турилккерен тухнă этем-чĕрчунсем те çамки çинчи хунарсемпе йăлтăртаттараççĕ.

Лариван пĕчĕккĕн-пĕчĕккĕн пусса хĕлхем сапакан япала патнелле çывхарчĕ. НЛО çыннисем те ăна асăрхарĕç курăнать.

— Ăçталла çул тытатăн, тăванăм? — Сантали ачине тĕлĕнтерсе чăвашлах ыйтрĕ вĕсенчен пĕри.

— Эпĕ мĕн-ха... Ĕçрен таврăнатăп, хисеплĕ НЛО çыннисем, — такăнакан сасăпа хуравларĕ Лариван.

— О-о, — терĕç лешсем çакна илтсен, — НЛО пирки те эсĕ лайăх пĕлетĕн-çке.

Малалла

Ши! касать çиле — курман-и?

Хăмăш вăрăм çĕççипе.

Хăй вăл кĕвĕ хываканĕ.

Хăй юрлать хăй чĕлхипе.

Вăтăрса пăх çара аллăн.

Юн кăларĕ, курăн шар.

Малашне тахçан та паллăн:

Вăл парне чечекĕ мар.

Çук унра çеçке илемĕ.

Пурпĕрех иртсе ан кай.

Татăлсах камах итлемĕ

Юррипе киленнĕ май?

Чĕрӳпе хĕрсе эс килĕш

Кайăк пек çунат сарма!

Хăмăшран вĕреннĕ имĕш

Çын авал чух юрлама.

Шурлăха вĕçмен кун çук-тăр

Кайăк хур, тăрна карти...

Хăмăш хăй вăл композитор.

Вăл хăех ăста артист.

Саваланă пуран сарă тĕсĕ

Урама çутатса сăн кĕртсен,

Анăç ылтăн чечек çурчĕ тес-и?

Тухрĕç тес-и вăййа сар хĕрсем?

Чӳрече йăл кулса уçăлсассăн,

Çĕн пӳрте пухăнсан тус-тăван,

Туйăнать мăй тăсса авăтассăн

Пӳрт умне çакнă тимĕр автан.

Çамрăк мăшăр тинех кăмăл тулнăн

Килкарти пуçтарать, тĕрĕслет:

Сар шевле пек çункав ункăн-ункăн...

Ĕмĕтри ача çуçĕ тĕслех.

И. Ж.

Ун тараватлă чĕрине

Мĕн-ма çаплах хурлантаратăр?

Сирте тĕрек шыранине,

Тен, вăйсăрлăх тесе шутлатăр?

Ах, амантма эсир — хастар!

Анчах туса тус пек курсассăн,

Сăпайлăхĕ ун — шиклĕх мар,

Чун вăйĕ тейĕттĕр, туйсассăн.

Паллах, халь Шупашкар çаплах шавлать,

Çаплах ялтраççĕ Атăл хумĕсем.

Урамсенче çĕршер хунар çунать,

Çуртсем çине ӳкеççĕ шевлисем.

Аçта эсир, телей сунан кунсем,

Мĕскершĕн вăрататăр чĕрене?

Ăçта эсир?.. Халь манăн шухăшсем

Пурте вĕçеççĕ Шупашкар енне...