Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Эй, айван çилçунат янаварăм,

Мĕн пăхатăн хыçа çаврăнса?

Тӳррĕн кас. Çулĕ такăр, юр тарăн,

Эпир хамăр — турхан та мăрса!

Хăтасем паян эпĕр, атьсемĕр,

Шухă чунлă та чăрсăр маттур!

Атăлçи çыннисем, ах! ан тейĕр —

Савăнса калаçма сăмах пур.

Хĕрĕрсем çурхи çĕмĕрт пек капăр,

Сăнĕсем пăхайса тăранми,

Уçă кăмăллă, ăслă та сапăр —

Ăçта пултăр татах аванни!

Эх, айван, юмахри çилçунатăм,

Ма юртатăн пуçна авăсса?

Е татах та килесшĕн çунатăн,

Е сисетĕн туйсем пуласса?

Мăш Павăлне пайтахранпах пĕлетĕп,

Малти касра пурнать хуçалăхпа.

Салху питпе пулманччĕ вăл пĕрре те

Çынна курсан çиçетчĕ кулăпа.

Хуçалăхра усратчĕ çичĕ сурăх,

Ĕне, сысна, вун чăхă та автан.

Сĕтел çинчеччĕ: çăкăр, аш, сĕт-турăх,

Хăна пырсассăн хатĕрччĕ шăрттан.

Аслăк çинче тулличчĕ утă-улăм,

Улма-çырла пухатчĕ пахчаран.

Ялан çапла — çынран ăçтан-ха юлăн,

Ĕçне-пуçне яман ик алăран.

Çаксем халь çук. Хуçалăхĕ аманнă.

Ыйтусемпе суптарнă вăл яла:

Мĕн пулнă ентеше?

Мĕнле амак çакланнă?

Кам улăштарнă пирĕн Павăла?

Кӳрши-арши кăштах пĕлтернĕ тăрăх

(Кӳрши суймасть, ку чăн, ĕненмелле),

Каланă вăл кун тăнă чух пит шăрăх:

«Пуçлатăп пурăнма эп çĕнĕлле.»

Ытла нумай шухăшласа тăмасăр,

Хуçа кăларнă выльăх-чĕрлĕхе.

Хăйсем валли апат шыраччăр харпăр,

Çӳреччĕр, пĕлччĕр, курччăр ирĕке.

Чăнах, лешсем апат хăйсем шыранă.

Те тупнă апатне те тупайман —

Малалла

Ӳнерçĕ Сурăх ӳкерет ӳкерчĕк,

Ик-виçĕ кун ĕçлет пит тăрăшса.

Ӳкерчĕкĕ çинче: çап-çаврака икерчĕ

Кăмакара пиçет пăс кăларса.

Ĕç вĕçленсен, сăрсем кăштах кушсассăн,

Сĕвĕнтерсе хурать хапха çумне.

Чĕнсе илет пăхса хак партарасшăн

Кил картинчи мĕнпур чĕрчунсене.

Пыраççĕ чĕннисем. Пăхса тăраççĕ.

Шыв сыпнă пек, чĕнмеççĕ пĕр сăмах.

Хакне пама вĕсем, тен, чухлаймаççĕ:

Ӳкерчĕкре — курман-илтмен çăтмах.

Юлашкинчен калать сыхлавçă Йытă:

«Ӳкерчĕкĕ аван, илемлĕ. Пур çĕнни.

Анчах та эп санран ыйтасшăн хыттăн,

Чăн-чăн икерчĕ эс ху çинĕ-и?»

Ӳнерçĕ Сурăх лаш усать пуçне.

Ун айăп çук. Тăвать вăл хушнине.

Аппа çураличчен шăллăмпа пĕрле хулана кайрăмăр. Унта эпир пĕр лавккана кĕтĕмĕр. Кунта пĕр пуспах тем те илме пулать иккен. Эпир хамăра валли çăкăр туянтăмăр та ăна çисе ларатпăр. Кайран хула курса çӳрерĕмĕр. Утса пынă чухне шăллăм çине светофор йăтăнса анчĕ. Шăллăм ун айне пулчĕ. Эпĕ ун пуçĕнчен юн тухнине курсан ăна йăтрăм та больницăна чупрăм. Сасартăк пире автобус таптаса кайрĕ. Эпĕ тăтăм та — лапчăкскерех, малалла чупрăм.

Акă шăллăма йăтса больницăна çитрĕм. Ăна тухтăрсем темле тăрăшсан та сыватаймарĕç. Шăллăм çакăнтах вилсе кайрĕ. Эпĕ тарăхнипе тухтăрсем çине вĕртĕм те, вĕсем пурте вĕçсе кайрĕç. Эпĕ хамах шăллăма операци тума тытăнтăм. Нумай-и, сахал-и вăхăт иртрĕ — вилнĕ шăллăм чĕрĕлчĕ те мана ыталаса илчĕ.

Больницăран тухсан эпир киле кайма шут тытрăмăр. Килелле утнă чухне пирĕн ума çунатлă темĕнле тĕлĕнтермĕш пысăк кайăк анса ларчĕ.

— Сире киле илсе каяс-и? — ыйтрĕ вăл.

— Илсе кайсан аванччĕ, — хуравларăмăр эпир.

— Эппин, ларăр ман çине, эпĕ сире киле çитерĕп.

Çав хушăра кайăк татах пысăкланса кайрĕ те, унта икĕ пукан курăнчĕ. Эпир çак пукансем çине лартăмăр. Тĕлĕнтермĕш кайăк кĕçех çӳл тӳпене вĕçсе хăпарчĕ. Часах киле те çитрĕмĕр. Çав кайăк пире антарса хăварчĕ те куçран çухалчĕ. Эпир савăнса пӳрте кĕтĕмĕр.

Малалла

Ватăпа пул ватă,

Ачапа — ачан.

Этемри хăватлăх —

Юрату пуртан.

Чун ăшши хĕлхемĕ, —

Ырăпа пулсан,

Пирчесе чирлемĕ

Чун-чĕрӳ те сан.

Ут тĕреклĕн, сыввăн

Аслă çĕр çинче.

Пурăнса ан ывăн,

Сав çут тĕнчене.

Ĕç юрри юхсассăн

Уй-хирте хуллен,

Ан тăрсам пĕр сассăр,

Пул эрттелпелен.

Ватăпа пул ватă,

Ачапа — ачан.

Этемри хăватлăх —

Юрату пуртан.

Йăлтăр-йăлтăр! — йăлтăркка,

Кăлтăр-кăлтăр! — кăлтăркка…

Сар хĕвел — пăхсассăн пĕчĕк, —

Уçлăхра çӳрет пек мечĕк.

Тӳпере çиçсе вылять,

Шевлине çĕре сапать.

Çутатать вăл ывăнмасăр,

Каçченех çӳлтен анмасăр.

Савнăран пуль тĕнчене

Йăлкăш кулă питĕнче.

Хĕвелпе пĕрле ĕçчен

Тăрăшать ĕçре каçчен.

Тăван çĕре юратнăран

Эп саврăм уйăм-хирĕме.

Кунта, ялта çуралнăран

Чĕрем туртать пуль ирĕке.

Хиртен вăй илнĕ-çке эпир,

Хиртех ӳссе çунатланайнă.

Кам курнă уй-хирти ире, —

Тĕпленнĕ, çирĕп тымар янă.

Ăна çĕр ĕçченне, савса

Сахал-и сăвă-юрă хывнă.

Ун мулĕ — пилĕкне авса

Пуçтарнă ылтăн пĕрчĕ тырă.

— Мухтав, — теетĕп пуç тайса. —

Хура тăпра çынни, ял-йышăм!

Эс кĕртнĕ тырă пуçтарса, —

Чунри сăмахăма та йышăн.

Сана савса юрлать тăри те,

Хĕвел сăпки çине ларса.

Уй-хирĕм хумханса тăринччĕ,

Шав ĕмĕр-ĕмĕр юрласа.

Эпир иккĕн çума-çумăн

Килнине курнă пекех

Çул çинчи хуралçă хурăн

Пурçăнлă пуçне пĕкет.

Те кĕтсе чунĕ вăрканă,

Те илесшĕн хăтăрса,

Те пĕрле курма ăмсаннă,

Те ярасшăн уйăрса.

Тĕлпулу пĕриншĕн хурлă,

Тепĕрне телей кăна,

Сахал мар-тăр хурăн курнă

Килекен каякана.

Пĕрле чух пире те курчĕ,

Те ятлать вăл, те пиллет.

Тем калас сăмахĕ пурччĕ —

Пурçăнлă пуçне силлет.

Малтанах чĕрĕпсем те йĕпсĕр пулнă. Хӳтлĕх питĕ кирлĕ пулин те чĕрĕп нимĕн те тăвайман.

Пĕррехинче вăл асамçăпа тĕл пулнă та хăйĕн хуйхи-суйхи çинчен каласа панă:

— Йĕпсĕр пурăнма çук. Мана тилĕ те тытса çиесшĕн. Мĕн тăвам-ши? Пулăш-ха, тархасшăн. Эпĕ чăрăш йĕпписем çинче те йăванса пăхрăм, вĕсене хамăн çине тирсе те аппалантăм — пур пĕр усси пулмарĕ, — куççульпех макăрнă çавскер.

Асамçă ăна Америкăна кайма хушнă:

— Паллах, çулĕ питĕ инçе. Анчах та унта çитмесĕр йĕплĕ пулаймастăн. Сана Америкăн тĕп хулинче пурăнакан чĕрĕп патши çеç пулăшма пултарать. Ун патне кĕме вара питĕ йывăр. Патшан пысăк хитре керменĕ умĕнче тимĕр картасем пур. Унти пĕрремĕш алăкне уçма санăн йытă пек вĕрсе кăтартмалла. Алăк уçăлсан сан умри йывăçăн пĕр çулçине татса илмелле те унта çырнă ыйту çине хуравламалла. Тупсăмне тĕрĕс пĕлсен малалла çул уçă, — ăнлантарнă асамçă. — Иккĕмĕш алăкĕ эсĕ кашкăр пек уласан уçăлать. Унти çӳллĕ йывăçăн çулçине татса илсе ыйту çине тĕрĕс хуравласан, малалла васка. Виççĕмĕш алăк умĕнче санăн тăмана евĕр ӳлемелле пулĕ. Унти йывăçăн ыйтăвĕ çине те тĕрĕс хурав парсан çеç эсĕ патша патне çитĕн. Ăнăçу сунатăп сана! Телейлĕ çул пултăр!

Малалла

Уй-хирте ырми-канми ĕçленĕ атте-аннене тата ял-йышăма халалласа

Сап-сарă тырă пуссинче

Тăри юрри чуна çĕклет.

Ăш варкăш çилĕн кассинче

Тĕнче пин кĕвĕлĕн сĕрлет.

Хресчен каçалăкне кĕрет

Çĕн çăкăра пуçланă пек…

Хĕвелпеле çунса хĕрет

Ĕç умĕнче вăл кунĕпе.

Ĕçре хуралнă питĕнче

Сӳнми телей тапса тăрать.

Хресчен çăл куçĕ патĕнче

Çĕр шерпетне хуллен ăсать.

Унтан, ак, канăçлăн çăтать:

«Эх, техĕмлĕ те сивĕ шывĕ!».

Хĕрӳ хĕмрен çăл куç çăлать,

Этем каллех вăй-халлă, сывă.

Çĕрти тыр-пулă кăшăлне

Вăл: «Курăр, пирĕн ылтăн», — терĕ.

Эп туйрăм çыннăн кăмăлне, —

Хăй ĕçĕпе çакна пĕлтерчĕ.